نمونه سوال علوم هفتم با جواب

در روش ارائه‌شده، گروه ابتدا انتظار خود را ثبت می‌کند، سپس آزمایش را انجام می‌دهد و یافته‌ها را می‌نویسد. در پایان، همین دو دسته اطلاعات با هم مقایسه می‌شوند تا درستی یا نادرستی پیش‌بینی روشن شود. بنابراین متفاوت‌بودن مشاهده و پیش‌بینی، به‌خودی‌خود نشانهٔ خطای آزمایش نیست. بازنویسی پیش‌بینی اولیه یا کنارگذاشتن مشاهده‌ها نیز این مقایسه را بی‌اعتبار می‌کند و رأی‌گیری جای بررسی نتیجه‌های آزمایش را نمی‌گیرد. (صفحهٔ ۳–۴) پاسخ: گزینهٔ ۴

در این فعالیت، هفت بشر به کار می‌رود و در هرکدام باید $50$ میلی‌لیتر آب ریخته شود. بنابراین حجم کل آب برابر است با $V=7\times50=350\,\mathrm{mL}$. گنجایش $100$ میلی‌لیتری بشرها نباید به جای حجم آب مصرفی قرار گیرد؛ زیرا قرار نیست ظرف‌ها کاملاً پر شوند. (صفحهٔ ۳–۴) پاسخ: گزینهٔ ۲

مقدار مادهٔ سازندهٔ جسم، جرم آن است و با ترازو اندازه‌گیری می‌شود؛ گرم و کیلوگرم یکاهای جرم‌اند. نیروی گرانشی وارد بر جسم، وزن آن است که با نیروسنج اندازه‌گیری و برحسب نیوتون گزارش می‌شود. بنابراین باید برای مقدار ماده، ترازو و گرم، و برای نیروی گرانشی، نیروسنج و نیوتون را انتخاب کرد (صفحهٔ ۷ و ۸). پاسخ: گزینهٔ ۳

حجم جسم اول برابر افزایش حجم آب است: $V_1=42-30=12\,\mathrm{cm^3}$. پس چگالی آن برابر است با $\rho_1=\frac{72}{12}=6\,\mathrm{g/cm^3}$. با توجه به اینکه هر لیتر برابر $1000\,\mathrm{cm^3}$ است، حجم جسم دوم برابر $V_2=0.016\times1000=16\,\mathrm{cm^3}$ می‌شود (صفحهٔ ۹). بنابراین $\rho_2=\frac{48}{16}=3\,\mathrm{g/cm^3}$ و نسبت خواسته‌شده برابر است با $\frac{\rho_1}{\rho_2}=\frac{6}{3}=2$. تعریف چگالی به‌صورت نسبت جرم به حجم، مبنای این محاسبه است (صفحهٔ ۹ و ۱۰). پاسخ: گزینهٔ ۱

طبق نمودار کتاب، هر مولکول کربن‌دی‌اکسید دو اتم اکسیژن و یک اتم کربن دارد. هر اتم اکسیژن دارای $8$ الکترون، $8$ پروتون و $8$ نوترون است؛ پس مجموع ریزذره‌های آن برابر $8+8+8=24$ است. برای هر اتم کربن نیز این مجموع برابر $6+6+6=18$ است. بنابراین در دو مولکول داریم: $2\times(2\times24+18)=132$. (صفحهٔ ۲۱) پاسخ: گزینهٔ ۴

عنصر بودن به وجود تنها یک نوع اتم در ماده بستگی دارد، نه به تعداد اتم‌های هر مولکول. در نمونهٔ «الف»، همهٔ اتم‌ها هم‌نوع‌اند؛ بنابراین این نمونه عنصر است. در نمونهٔ «ب»، هر مولکول از دو نوع اتم ساخته شده است؛ پس نمونه ترکیب است. مولکولی بودن نیز به ترکیب‌ها محدود نیست و برخی عنصرهای نافلز، مانند کلر، ساختار مولکولی دارند. (صفحهٔ ۱۸ و صفحه‌های ۱۹–۲۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

با استفاده از رابطهٔ $m=\rho V$، جرم نمونهٔ چوب برابر $0.7\times100=70\,\mathrm{g}$، جرم آب برابر $1\times200=200\,\mathrm{g}$ و جرم هوا برابر $0.001\times300=0.3\,\mathrm{g}$ است. بنابراین جرم کل نمونه‌ها برابر است با $m_{\text{کل}}=70+200+0.3=270.3\,\mathrm{g}$. جرم ظرف‌ها در این محاسبه وارد نمی‌شود (صفحهٔ ۲۹ و ۳۰). پاسخ: گزینهٔ ۳

نمک خوراکی را می‌توان از آب دریا جدا کرد؛ اما برای تهیهٔ سیمان باید در سنگ آهک تغییر ایجاد کرد. شیشه از ماسه، آهن و آلومینیم از سنگ معدن و پلاستیک از نفت خام تولید می‌شوند؛ بنابراین هیچ‌یک از این چهار ماده در گروه مواد قابل جداسازی مستقیمِ معرفی‌شده در متن قرار نمی‌گیرند (صفحهٔ ۲۵ و ۲۶). پاسخ: گزینهٔ ۱

آهن در سنگ معدن عمدتاً در ترکیب با اکسیژن قرار دارد. بنابراین خالص‌سازی سنگ معدن یا تغییر حالت آن به‌تنهایی برای دستیابی به فلز کافی نیست؛ باید اکسیژن از اکسید آهن جدا شود و این فرایند یک تغییر شیمیاییِ نیازمند انرژی است (صفحه‌های ۳۸ و ۳۹). در کوره، مخلوط سنگ معدن، کربن و سنگ آهک گرم می‌شود؛ اکسیژن جداشده در قالب کربن دی‌اکسید خارج می‌شود و آهن مذاب در پایین کوره باقی می‌ماند (صفحه‌های ۳۹ و ۴۰). پاسخ: گزینهٔ ۴

طبق الگوی کتاب، از هر $1000\ \mathrm{kg}$ سنگ معدن، تقریباً $500\ \mathrm{kg}$ آهن به دست می‌آید (صفحهٔ ۳۸). بنابراین جرم کل آهن تولیدشده برابر است با: $6000\times\frac{500}{1000}=3000\ \mathrm{kg}$. یک‌سوم این مقدار، یعنی $3000\times\frac{1}{3}=1000\ \mathrm{kg}$، به ساخت وسایل صنعتی اختصاص می‌یابد. پس سهم ساختمان‌ها برابر است با: $3000-1000=2000\ \mathrm{kg}$. پاسخ: گزینهٔ ۲

در توضیح تشکیل آبشار، جریان رود ابتدا با سنگ مقاوم و سپس با سنگ کم‌مقاومت روبه‌رو می‌شود. با گذشت زمان، فرسایش بیشتر سنگ نرم و باقی ماندن سنگ سخت، اختلاف ارتفاع بستر را ایجاد می‌کند (صفحهٔ ۵۳). همچنین ساحل صخره‌ای و پرتگاهی در جایی شکل می‌گیرد که سنگ‌های ساحلی در برابر فرسایش مقاومت بیشتری دارند؛ سنگ‌های کم‌مقاومت با ساحل هموار و ماسه‌ای ارتباط دارند (صفحهٔ ۵۴). پس فقط گزینهٔ چهارم هر دو مشاهده را درست توضیح می‌دهد. پاسخ: گزینهٔ ۴

در وضعیت الف، باران تشکیل شده و قطره‌ها هنگام پایین آمدن از هوای سرد عبور می‌کنند؛ کتاب این حالت را به تشکیل تگرگ مربوط می‌داند. در وضعیت ب، دمای هنگام تراکم بالاتر از $0\,^{\circ}\mathrm{C}$ است و عبور از تودهٔ سرد نیز رخ نمی‌دهد، پس بارش به شکل باران است. در وضعیت پ، سرمای بسیار زیاد هنگام تراکم، سبب بارش برف می‌شود (صفحهٔ ۴۹–۵۰). بنابراین ترتیب خواسته‌شده تگرگ، باران و برف است. پاسخ: گزینهٔ ۳

وجود فضای خالی، به‌تنهایی مناسب بودن یک رسوب را برای بهره‌برداری از آب زیرزمینی تعیین نمی‌کند. آب باید بتواند در آن حرکت کند. آبرفت‌ها هم فضای خالی فراوان و هم نفوذپذیری زیادی دارند؛ اما رس‌ها با وجود داشتن فضای خالی، به علت دانه‌ریز بودن آب را به‌آسانی عبور نمی‌دهند و برای بهره‌برداری مناسب نیستند (صفحهٔ ۵۹). همچنین سرعت حرکت آب در رسوبات دانه‌ریز بسیار کم است (صفحهٔ ۵۸). بنابراین توضیحی درست است که فضای خالی را از قابلیت عبور آب متمایز کند. پاسخ: گزینهٔ ۳

در آبخوان آزاد، لایهٔ نفوذپذیر بر روی لایهٔ نفوذناپذیر قرار می‌گیرد؛ اما در آبخوان تحت فشار، لایهٔ نفوذپذیر از بالا و پایین میان دو لایهٔ نفوذناپذیر محصور است. بنابراین آرایش توصیف‌شده مربوط به آبخوان آزاد است (صفحه‌های ۶۰ و ۶۱). همچنین زیاد بودن کلسیم و منیزیم، معیار سخت بودن آب است. بی‌رنگ و بی‌بو بودن آب با وجود مقدار زیاد املاح محلول منافاتی ندارد و نشانهٔ نبود آن‌ها نیست (صفحه‌های ۶۱ تا ۶۳). پاسخ: گزینهٔ ۴

طبق جدول خوراکی‌ها، انرژی هر گرم شیر پرچرب، شیر کم‌چرب و شکر به‌ترتیب $3\,\mathrm{kJ/g}$، $1.8\,\mathrm{kJ/g}$ و $16.8\,\mathrm{kJ/g}$ است (صفحه‌های ۷۵ و ۷۶). با تغییر نوع شیر، کاهش انرژی برابر می‌شود با $\Delta E=210\times(3-1.8)=252\,\mathrm{kJ}$. برای جبران این مقدار انرژی با شکر داریم: $m=\dfrac{252}{16.8}=15\,\mathrm{g}$. بنابراین با افزودن این جرم شکر، انرژی مخلوط با انرژی مقدار اولیهٔ شیر پرچرب برابر می‌شود. پاسخ: گزینهٔ ۱

انرژی جنبشی به جرم و تندی بستگی دارد. چون جسم «الف» هم جرم بیشتری دارد و هم تندتر حرکت می‌کند، انرژی جنبشی آن قطعاً بیشتر است (صفحه‌های ۷۰ و ۷۱). انرژی پتانسیل گرانشی به وزن و ارتفاع از سطح زمین وابسته است (صفحهٔ ۷۳). در این مسئله، وزن بیشتر جسم «الف» عامل افزایش و ارتفاع کمتر آن عامل کاهش انرژی پتانسیل گرانشی است. چون مقدار این تفاوت‌ها مشخص نشده، نمی‌توان انرژی پتانسیل گرانشی دو جسم را به‌طور قطعی مقایسه کرد. پاسخ: گزینهٔ ۴

تابش خورشید با گرم کردن نابرابر سطح زمین در پیدایش باد نقش دارد. توربین بادی از انرژی جنبشی این هوای متحرک استفاده می‌کند؛ بنابراین بهره‌گیری آن از انرژی خورشید غیرمستقیم است (صفحه‌های ۸۲ و ۸۳). باد با اثر گذاشتن بر سطح دریا موج ایجاد می‌کند؛ پس موج‌های ناشی از باد نیز در این زنجیره با واسطه از خورشید انرژی می‌گیرند (صفحه‌های ۸۳ و ۸۴). در مقابل، انرژی زمین‌گرمایی از گرمای سنگ‌های داغ اعماق زمین تأمین می‌شود، نه از گرم شدن سطح زمین به‌وسیلهٔ خورشید (صفحهٔ ۸۴). پاسخ: گزینهٔ ۴

سوخت‌های هسته‌ای، مانند سوخت‌های فسیلی، تجدیدناپذیرند؛ بنابراین غیرفسیلی بودن یک سوخت به معنای تجدیدپذیر بودن آن نیست (صفحهٔ ۷۸). در خورشید، هسته‌های سبک به هم می‌پیوندند و هستهٔ سنگین‌تری می‌سازند؛ اما در نیروگاه هسته‌ایِ توصیف‌شده در کتاب، اتم‌های سوخت به اتم‌های سبک‌تر تبدیل می‌شوند و انرژی گرمایی آزاد می‌کنند. پس این دو سازوکار یکسان نیستند (صفحهٔ ۸۰). پاسخ: گزینهٔ ۲

در بخش آبِ نزدیک گرم‌کن، انرژی مولکول‌ها و جنبش آن‌ها افزایش می‌یابد. بیشتر شدن فاصلهٔ مولکول‌ها باعث انبساط این بخش و کاهش چگالی آن می‌شود؛ بنابراین آب گرم‌شده به بالا حرکت می‌کند و آب خنک‌تر جای آن را می‌گیرد. انتقال انرژی همراه این جابه‌جایی، همرفت است و به رسیدن آب به دمای جوش وابسته نیست (صفحهٔ ۹۳). پاسخ: گزینهٔ ۴

گرما از میخ داغ به آب و ظرف سردتر منتقل می‌شود. با توجه به اینکه انرژی به محیط بیرون منتقل نشده است، طبق قانون پایستگی انرژی، کل انرژی ازدست‌رفتهٔ میخ باید برابر مجموع انرژی دریافت‌شدهٔ آب و ظرف باشد (صفحه‌های ۸۹ تا ۹۱). بنابراین داریم: $240=180+Q_{\text{ظرف}}$ و در نتیجه $Q_{\text{ظرف}}=240-180=60\,\mathrm{J}$. پاسخ: گزینهٔ ۲

در نمونهٔ نخست، پروتئین ساخته می‌شود؛ پس گزارش، اختلال مستقیم در کار رناتن را نشان نمی‌دهد. مشکلِ حمل مواد میان بخش‌های یاخته با وظیفهٔ شبکهٔ درون‌یاخته‌ای مطابقت دارد. در نمونهٔ دوم نیز تنظیم عبور از مرز یاخته برقرار است، اما بسته‌بندی مواد ترشحی دچار مشکل شده که وظیفهٔ دستگاه گلژی است. این تفکیک بر پایهٔ نقش بخش‌های یاخته در شکل کتاب انجام می‌شود (صفحهٔ ۱۰۲). پاسخ: گزینهٔ ۱

طبق دادهٔ کتاب، در هر $1\,\mathrm{cm}^{2}$ از پوست، حدود $100{,}000$ یاخته وجود دارد (صفحه‌های ۱۰۰–۱۰۱). اختلاف مساحت دو نمونه برابر است با: $0.6-0.2=0.4\,\mathrm{cm}^{2}$. بنابراین اختلاف تقریبی تعداد یاخته‌ها برابر می‌شود با: $0.4\times100{,}000=40{,}000$. پاسخ: گزینهٔ ۳

کمبود ویتامین D باعث می‌شود استخوان‌ها کلسیم کافی جذب نکنند و نرم بمانند؛ حتی ممکن است شکل آن‌ها تغییر کند. ساخت ویتامین با کمک آفتاب در متن برای ویتامین D مطرح شده و نمی‌توان آن را به همهٔ ویتامین‌های محلول در چربی تعمیم داد. هویج نیز مادهٔ پیش‌ساز ویتامین A دارد، نه خود این ویتامین. نقش مربوط به بینایی در نور کم به ویتامین A مربوط است (صفحهٔ ۱۱۳). پاسخ: گزینهٔ ۱

طبق کتاب، انرژی حاصل از جرم معینی چربی تقریباً دو برابر انرژی حاصل از همان جرم کربوهیدرات است (صفحهٔ ۱۱۰). مقدار چربی حذف‌شده برابر است با $6-2=4\,\mathrm{g}$. برای جبران انرژی آن، تقریباً $2\times4=8\,\mathrm{g}$ کربوهیدرات لازم است. بنابراین مقدار نهایی کربوهیدرات باید برابر با $12+8=20\,\mathrm{g}$ باشد. پاسخ: گزینهٔ ۳

در بلع طبیعی، مسیر ورود غذا به مری باز می‌ماند و مسیرهای دیگر بسته می‌شوند. زبان کوچک راه بینی و برچاکنای راه نای را می‌بندد. بنابراین، ورود بخشی از لقمه به نای نشان می‌دهد که بسته شدن مسیر نای به‌وسیلهٔ برچاکنای به‌درستی انجام نشده است. انقباض و انبساط ماهیچه‌های مری نیز برای راندن غذا به سمت معده است، نه بستن راه نای. (صفحهٔ ۱۱۹) پاسخ: گزینهٔ ۲

بیشتر آنزیم‌هایی که در باریک‌روده به تجزیهٔ مواد مغذّی کمک می‌کنند، در لوزالمعده ساخته می‌شوند؛ بنابراین کاهش شدید ساخت آن‌ها می‌تواند گوارش نهایی بسیاری از مواد غذایی را مختل کند. (صفحهٔ ۱۲۰) از سوی دیگر، کبد سازندهٔ صفرا و کیسهٔ صفرا محل ذخیرهٔ آن است؛ پس با سالم بودن این دو اندام، کاهش ساخت آنزیم‌های لوزالمعده به‌معنای توقف ساخت و ذخیرهٔ صفرا نیست. (صفحهٔ ۱۲۲) همچنین فراخ‌روده جایگزین محل گوارش نهایی نیست؛ این بخش مقداری آب و مواد معدنی و نیز ویتامین‌های ساخته‌شده به‌وسیلهٔ باکتری‌ها را جذب می‌کند. (صفحه‌های ۱۲۱ و ۱۲۲) پاسخ: گزینهٔ ۱

خون پس از دریافت اکسیژن در شش‌ها، به کمک سیاهرگ‌های ششی به دهلیز چپ بازمی‌گردد. سپس وارد بطن چپ می‌شود و از راه آئورت به سوی اندام‌های بدن حرکت می‌کند. بنابراین ترتیب موردنظر، دهلیز چپ، بطن چپ و آئورت است. مسیر سمت راست قلب، خون کم‌اکسیژن را به شش‌ها می‌رساند و پاسخ این پرسش نیست. (صفحهٔ ۱۲۷–۱۲۸) پاسخ: گزینهٔ ۲

طبق شکل کتاب، خوناب $55\%$ و بخش یاخته‌ای $45\%$ حجم خون را تشکیل می‌دهد. پس اختلاف سهم آن‌ها برابر است با $55\%-45\%=10\%$. برای حجم کل داده‌شده داریم: $\Delta V=\frac{10}{100}\times5=0.5\ \mathrm{L}$. بنابراین حجم خوناب به همین مقدار از حجم بخش یاخته‌ای بیشتر است. (صفحهٔ ۱۳۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

در هوای سالم، سهم اکسیژن حدود $21\%$ است (صفحهٔ ۱۳۴). حجم کل هوای ورودی در ده دم برابر است با: $10\times500=5000\,\mathrm{mL}$. بنابراین حجم اکسیژن واردشده همراه این هوا برابر می‌شود با: $5000\times\frac{21}{100}=1050\,\mathrm{mL}$. این محاسبه مربوط به اکسیژنِ همراه هوای ورودی است و مقدار اکسیژن منتقل‌شده به خون را مشخص نمی‌کند. پاسخ: گزینهٔ ۱

اکسیژن در شش از کیسه‌های هوایی به خون منتقل می‌شود؛ خون آن را به اطراف یاخته‌ها می‌رساند و اکسیژن وارد یاخته‌ها می‌شود. پس جهت حرکت اکسیژن نسبت به خون، در شش و بافت یکسان نیست (صفحهٔ ۱۳۳ و صفحهٔ ۱۳۵). کربن‌دی‌اکسید هنگام آزاد شدن انرژی در یاخته‌ها تولید می‌شود و از آن‌ها وارد خون می‌گردد. سپس خون آن را به شش می‌رساند؛ این گاز از خون وارد کیسه‌های هوایی شده و با بازدم دفع می‌شود. بنابراین فقط توصیف سوم، مبدأ، واسطه و مقصد انتقال را درست بیان می‌کند (صفحهٔ ۱۳۵). پاسخ: گزینهٔ ۳