نمونه سوال فصل ۱۱ علوم هفتم با جواب

در نمونهٔ نخست، پروتئین ساخته می‌شود؛ پس گزارش، اختلال مستقیم در کار رناتن را نشان نمی‌دهد. مشکلِ حمل مواد میان بخش‌های یاخته با وظیفهٔ شبکهٔ درون‌یاخته‌ای مطابقت دارد. در نمونهٔ دوم نیز تنظیم عبور از مرز یاخته برقرار است، اما بسته‌بندی مواد ترشحی دچار مشکل شده که وظیفهٔ دستگاه گلژی است. این تفکیک بر پایهٔ نقش بخش‌های یاخته در شکل کتاب انجام می‌شود (صفحهٔ ۱۰۲). پاسخ: گزینهٔ ۱

طبق دادهٔ کتاب، در هر $1\,\mathrm{cm}^{2}$ از پوست، حدود $100{,}000$ یاخته وجود دارد (صفحه‌های ۱۰۰–۱۰۱). اختلاف مساحت دو نمونه برابر است با: $0.6-0.2=0.4\,\mathrm{cm}^{2}$. بنابراین اختلاف تقریبی تعداد یاخته‌ها برابر می‌شود با: $0.4\times100{,}000=40{,}000$. پاسخ: گزینهٔ ۳

جلبک رشته‌ای نمونه‌ای از پریاخته‌ای ساده است که یاخته‌های آن می‌توانند مستقل از یکدیگر فعالیت حیاتی داشته باشند؛ بنابراین صرفِ داشتن چند یاخته، تقسیم کار تخصصی را ثابت نمی‌کند (صفحه‌های ۱۰۴–۱۰۵). خون و استخوان نیز هر دو از انواع بافت پیوندی‌اند (صفحهٔ ۱۰۵). در گزینه‌های دیگر، تقسیم کار به‌نادرستی به جلبک رشته‌ای نسبت داده شده، ترتیب سازمان‌بندی وارونه شده، یا وظیفهٔ یاختهٔ عصبی و جایگاه بافت خون نادرست بیان شده است. پاسخ: گزینهٔ ۴

باکتری، مانند دیگر یاخته‌ها، غشای یاخته دارد. این غشا هم نقش محافظتی دارد و هم ورود و خروج مواد را تنظیم می‌کند. نداشتن پوشش در اطراف مواد هسته‌ای باکتری به معنای نداشتن غشای یاخته نیست. نفوذپذیری انتخابی نیز شامل تنظیم ورود مواد مورد نیاز و خروج مواد زائد و ترشحی است. مادهٔ اصلی سازندهٔ غشا لیپید است، نه پروتئین. (صفحه‌های ۱۰۰ و ۱۰۱) پاسخ: گزینهٔ ۱

رنگ‌ها با اتصال به ترکیبات یاخته، مشاهدهٔ آن‌ها را آسان‌تر می‌کنند؛ بنابراین، واضح‌ترشدن هسته پس از رنگ‌آمیزی نشان‌دهندهٔ ایجاد هسته نیست. آبی‌متیل غشا و هسته را مشخص‌تر می‌کند. همچنین سبزدیسه‌های خزه بدون رنگ‌آمیزی دیده می‌شوند و لکه‌های تیرهٔ نمونهٔ سیب‌زمینی در آزمایش لوگول، دیسه‌های ذخیره‌ای‌اند، نه هسته‌ها. (صفحهٔ ۱۰۳) پاسخ: گزینهٔ ۳

ویژگی ظاهری هر یاخته یا ساختار باید با کاری که انجام می‌دهد سنجیده شود. آوندهای گیاهی با شکل دراز و لوله‌مانند خود برای انتقال مواد متناسب‌اند. در مقابل، برای تبادل مواد، یاخته‌های پوششی نازک و دارای منفذهایی در میان خود مناسب‌اند؛ برای محافظت، فشردگی و ضخامت اهمیت دارد؛ و گردبودن یاخته‌های خونی به حرکت آسان آن‌ها در رگ‌ها کمک می‌کند. بنابراین، سه تغییر نخست برخلاف تناسب‌های بیان‌شده در کتاب‌اند. (صفحه‌های ۱۰۴ و ۱۰۵) پاسخ: گزینهٔ ۴

ارتباط راکیزه با فراهم‌کردن انرژی درست است. کریچه محل ذخیرهٔ آب، مواد غذایی و مواد دفعی است؛ پس ارتباط دوم نیز درست است. بسته‌بندی و ترشح مواد به دستگاه گلژی مربوط است و ارتباط سوم هم پذیرفتنی است. اما رناتن پروتئین می‌سازد و شبکهٔ درون‌یاخته‌ای در حمل مواد نقش دارد؛ بنابراین دو ارتباط پایانی نادرست‌اند. تعداد ارتباط‌های درست برابر است با $1+1+1=3$. (صفحهٔ ۱۰۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

تفاوت یاخته‌های عصبی و ماهیچه‌ای در شکل و وظیفه، ویژگی‌های مشترک آن‌ها را از بین نمی‌برد. هر دو غشای یاخته دارند و بخش عمدهٔ این غشا از لیپید تشکیل شده است؛ پروتئین‌ها و قندها نیز در آن حضور دارند. همچنین اندامک‌ها در میان‌یاخته قرار می‌گیرند و هسته در تنظیم فعالیت‌ها و ویژگی‌هایی مانند شکل و اندازه نقش دارد. بنابراین تنها توصیف مربوط به نقش اصلی لیپیدها در غشای هر دو نوع یاخته درست است. (صفحهٔ ۱۰۰–۱۰۱) پاسخ: گزینهٔ ۲

در جلبک رشته‌ایِ معرفی‌شده در کتاب، چند یاخته کنار یکدیگر قرار دارند، اما هر یاخته توان ادامهٔ فعالیت حیاتی مستقل از بقیه را دارد. پس این جاندار پریاخته‌ای ساده است و صرف وجود چند یاخته، تقسیم کار تخصصی را ثابت نمی‌کند. در مقابل، در گیاهان و جانورانِ دارای تقسیم کار، یاخته‌های متفاوت وظایف ویژه‌ای دارند. استقلال فعالیت یاخته‌های جلبک نیز نه کل رشته را تک‌یاخته‌ای می‌کند و نه نیاز یاخته‌ها به غشا را از بین می‌برد. (صفحهٔ ۱۰۰ و صفحهٔ ۱۰۴–۱۰۵) پاسخ: گزینهٔ ۱

رنگ‌آمیزی روشی برای بهتر دیدن اجزای یاخته است. رنگ‌ها به ترکیبات یاخته متصل می‌شوند و تشخیص آن‌ها را آسان‌تر می‌کنند؛ برای نمونه، آبی‌متیل غشا و هسته را مشخص‌تر می‌کند. بنابراین، آشکارتر شدن هسته پس از رنگ‌آمیزی به معنای ساخته‌شدن آن نیست. همچنین، امکان مشاهدهٔ برخی یاخته‌ها بدون رنگ‌آمیزی وجود دارد و نمی‌توان نتیجه را به همهٔ یاخته‌ها تعمیم داد (صفحهٔ ۱۰۳). پاسخ: گزینهٔ ۴

غشای یاخته در هر دو نوع یاختهٔ گیاهی و جانوری وجود دارد و مسئول تنظیم ورود و خروج مواد است (صفحهٔ ۱۰۰–۱۰۱). یاختهٔ گیاهی افزون بر غشا، دیواره هم دارد و منظم‌تر بودن شکل آن با وجود دیواره ارتباط دارد. همچنین، راکیزه منحصر به یاختهٔ جانوری نیست و در یاختهٔ گیاهی نیز دیده می‌شود (صفحهٔ ۱۰۴). ذخیرهٔ مواد از کارهای کریچه است، نه دیواره (صفحهٔ ۱۰۲). بنابراین، تنها توصیفی که هم ویژگی مشترک و هم تفاوت این دو نوع یاخته را درست بیان می‌کند، گزینهٔ دوم است. پاسخ: گزینهٔ ۲

ترتیب سازمان‌بندی چنین است: یاخته، بافت، اندام، دستگاه و جاندار. بنابراین، میان «یاخته» و «جاندار»، سه عنوان بافت، اندام و دستگاه حذف شده‌اند. میان «بافت» و «دستگاه» نیز تنها عنوان اندام حذف شده است. چون عنوان تکراری در هر ردیف جداگانه شمرده می‌شود، مجموع برابر است با $3+1=4$ عنوان. پیکان‌ها یا عنوان‌های ابتدا و انتهای ردیف‌ها نباید در این شمارش وارد شوند (صفحهٔ ۱۰۵). پاسخ: گزینهٔ ۱