نمونه سوال فصل ۶ علوم هفتم با جواب

در توضیح تشکیل آبشار، جریان رود ابتدا با سنگ مقاوم و سپس با سنگ کم‌مقاومت روبه‌رو می‌شود. با گذشت زمان، فرسایش بیشتر سنگ نرم و باقی ماندن سنگ سخت، اختلاف ارتفاع بستر را ایجاد می‌کند (صفحهٔ ۵۳). همچنین ساحل صخره‌ای و پرتگاهی در جایی شکل می‌گیرد که سنگ‌های ساحلی در برابر فرسایش مقاومت بیشتری دارند؛ سنگ‌های کم‌مقاومت با ساحل هموار و ماسه‌ای ارتباط دارند (صفحهٔ ۵۴). پس فقط گزینهٔ چهارم هر دو مشاهده را درست توضیح می‌دهد. پاسخ: گزینهٔ ۴

در وضعیت الف، باران تشکیل شده و قطره‌ها هنگام پایین آمدن از هوای سرد عبور می‌کنند؛ کتاب این حالت را به تشکیل تگرگ مربوط می‌داند. در وضعیت ب، دمای هنگام تراکم بالاتر از $0\,^{\circ}\mathrm{C}$ است و عبور از تودهٔ سرد نیز رخ نمی‌دهد، پس بارش به شکل باران است. در وضعیت پ، سرمای بسیار زیاد هنگام تراکم، سبب بارش برف می‌شود (صفحهٔ ۴۹–۵۰). بنابراین ترتیب خواسته‌شده تگرگ، باران و برف است. پاسخ: گزینهٔ ۳

آب حاصل از بارش می‌تواند تبخیر شود، روی سطح زمین جریان یابد یا به درون زمین نفوذ کند (صفحهٔ ۵۰–۵۱). سهم تبخیر برابر است با $120\times\frac{1}{4}=30$ واحد و سهم نفوذ برابر است با $120\times\frac{1}{3}=40$ واحد. بنابراین مقدار آبی که روی سطح جاری می‌شود، برابر است با $120-30-40=50$ واحد. پاسخ: گزینهٔ ۱

آب ذخیره‌شده پشت سد می‌تواند برای کشاورزی، تولید برق و تأمین آب آشامیدنی استفاده شود؛ بنابراین گزینۀ سوم درست است (صفحهٔ ۵۴). حوضۀ آبریز تمام منطقه‌ای است که آب‌های سطحی آن به کمک یک رود و شاخه‌هایش هدایت می‌شوند، نه فقط بستر رود اصلی. همچنین طبق توضیح کتاب، مسیر مارپیچ با شیب کم سازگار است (صفحهٔ ۵۱–۵۲). آب دریاچۀ مصنوعی نیز چون از آب‌های موجود در سطح زمین است، در مجموعۀ آب‌کره قرار می‌گیرد (صفحهٔ ۴۸–۴۹). پاسخ: گزینهٔ ۳

موج‌های بزرگ ناشی از زمین‌لرزه یا آتشفشان زیردریایی، آب‌تاز یا سونامی نام دارند؛ پس گزارش نخست به آب‌تاز مربوط است. بالا آمدن و پایین رفتن آب ساحل بر اثر گرانش ماه و خورشید، به‌ترتیب مد و جزر است و از این پدیده می‌توان برای تولید برق استفاده کرد. بنابراین فقط گزینۀ چهارم درست است (صفحهٔ ۵۵). پاسخ: گزینهٔ ۴

آب‌کره فقط آب‌های مایع را در بر نمی‌گیرد؛ آب موجود در هوا به حالت بخار و آب جامد نیز در آن جای دارند. پس تبخیر آب دریاچه، عضویت آن در آب‌کره را از بین نمی‌برد. (صفحه‌های ۴۸–۴۹) از سوی دیگر، تشکیل یخچال حاصل انباشته‌شدن برف طی سال‌های متمادی است و مشاهدهٔ یک بارش برف برای اثبات آن کافی نیست. یخچال‌های تشکیل‌شده در ارتفاعات خشکی نیز در گروه کوهستانی قرار می‌گیرند، نه لزوماً قطبی. (صفحهٔ ۵۵) پاسخ: گزینهٔ ۳

طبق کتاب، حدود $97\%$ حجم آب‌کره در دریاها و اقیانوس‌ها جای دارد؛ بنابراین سهم سایر بخش‌ها برابر است با $100\%-97\%=3\%$. اگر حجم کل را $5000$ واحد حجم فرض کنیم، حجم بخش‌های دیگر برابر می‌شود با $5000\times\frac{3}{100}=150$ واحد حجم. درصد سطح زمین که با آب پوشیده شده است، در این محاسبه کاربردی ندارد. (صفحهٔ ۵۴) پاسخ: گزینهٔ ۱

خزر در کتاب بزرگ‌ترین دریاچهٔ جهان معرفی شده و کاربرد نام «دریا» برای آن به وسعت زیادش مربوط است؛ بنابراین نام آن، دلیلی برای داشتن ارتباط طبیعی با آب‌های آزاد نیست. همچنین دریاچه‌های مصنوعی با هدف‌های متفاوتی ساخته می‌شوند: آب ذخیره‌شده پشت سد امیرکبیر برای مصارفی مانند تولید برق، کشاورزی و آشامیدن به کار می‌رود، اما برای دریاچهٔ شهدای خلیج فارس هدف‌هایی مانند تعدیل دما، حفاظت از محیط‌زیست و گردشگری ذکر شده است. پس منشأ انسانی مشترک، یکسانی هدف ساخت را ثابت نمی‌کند. افزون بر این، تعدیل آب‌وهوای منطقه از اهمیت‌های عمومی دریاچه‌هاست و به نمونه‌های مصنوعی محدود نیست. (صفحه‌های ۵۳–۵۴) پاسخ: گزینهٔ ۴

در الگوی تشکیل بارش، ابتدا آب تبخیر می‌شود و سپس بخار بر اثر کاهش دما متراکم می‌شود. در آزمایش نیز آب گرم منبع بخار است و یخ، پوشش نایلونی را سرد می‌کند. بخار در نزدیکی این پوشش سرد می‌شود و به قطره‌های آب تبدیل می‌شود؛ بنابراین نه عبور آبِ حاصل از ذوب یخ از پوشش لازم است و نه بالا رفتن مستقیم قطره‌های مایع. گرم شدن بخار نیز توضیح‌دهندهٔ تراکم نیست (صفحهٔ ۴۹–۵۰). پاسخ: گزینهٔ ۴

کتاب یخچال‌ها را به دو گروه قطبی و کوهستانی تقسیم می‌کند: گروه قطبی در نواحی قطبی و گروه کوهستانی در ارتفاعات خشکی‌ها تشکیل می‌شود. همچنین تشکیل یخچال به انباشته شدن برف طی سال‌های متعدد وابسته است؛ پس یک زمستان پربرف به‌تنهایی شرط بیان‌شده را تأمین نمی‌کند. بزرگی یخچال یا صرفاً قرار داشتن آن روی خشکی نیز جایگزین ملاک محل تشکیل نیست (صفحهٔ ۵۵). پاسخ: گزینهٔ ۱