نمونه سوال فصل ۱۴ علوم هفتم با جواب

خون پس از دریافت اکسیژن در شش‌ها، به کمک سیاهرگ‌های ششی به دهلیز چپ بازمی‌گردد. سپس وارد بطن چپ می‌شود و از راه آئورت به سوی اندام‌های بدن حرکت می‌کند. بنابراین ترتیب موردنظر، دهلیز چپ، بطن چپ و آئورت است. مسیر سمت راست قلب، خون کم‌اکسیژن را به شش‌ها می‌رساند و پاسخ این پرسش نیست. (صفحهٔ ۱۲۷–۱۲۸) پاسخ: گزینهٔ ۲

طبق شکل کتاب، خوناب $55\%$ و بخش یاخته‌ای $45\%$ حجم خون را تشکیل می‌دهد. پس اختلاف سهم آن‌ها برابر است با $55\%-45\%=10\%$. برای حجم کل داده‌شده داریم: $\Delta V=\frac{10}{100}\times5=0.5\ \mathrm{L}$. بنابراین حجم خوناب به همین مقدار از حجم بخش یاخته‌ای بیشتر است. (صفحهٔ ۱۳۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

دیوارهٔ مویرگ از یک لایه بافت پوششی تشکیل شده است. سطح داخلی حفره‌های قلب نیز با بافت پوششی پوشیده می‌شود؛ بنابراین بافت مشترک این دو محل، پوششی است. این بافت در تشکیل دریچه‌های قلب هم شرکت دارد. در مقابل، نیروی راندن خون حاصل انقباض بافت ماهیچه‌ای است و حفاظت پیرامون قلب به بافت پیوندی مربوط می‌شود. (صفحهٔ ۱۲۶ و صفحهٔ ۱۲۹) پاسخ: گزینهٔ ۱

خونی که اکسیژن کمتری دارد، از بطن راست و از راه سرخرگ ششی به شش‌ها می‌رود؛ بنابراین رگ توصیف‌شده سرخرگ ششی است، نه آئورت یا یکی از سیاهرگ‌ها (صفحه‌های ۱۲۷ و ۱۲۸). سرخرگ‌ها نسبت به سیاهرگ‌ها دیوارۀ ضخیم‌تر و خاصیت ارتجاعی بیشتری دارند؛ پس این مقایسه دربارۀ سرخرگ ششی و سیاهرگ ششی نیز درست است (صفحهٔ ۱۲۹). پاسخ: گزینهٔ 1

هر ضربان قلب با یک نوبت فرستادن خون به سرخرگ‌ها همراه است و موج نبض نیز در پی همین کار ایجاد می‌شود (صفحهٔ ۱۳۰). تعداد ضربان در یک دقیقه برابر است با $20\times\frac{60}{15}=80$. با ثابت‌ماندن آهنگ ضربان، تعداد نوبت‌های فرستادن خون در مدت خواسته‌شده برابر است با $80\times3=240$. پاسخ: گزینهٔ 3

در گردش خون باز، مانند آنچه برای حشرات بیان شده، خون از سرخرگ بیرون می‌آید، در مجاورت یاخته‌ها قرار می‌گیرد و پس از تبادل مواد به سیاهرگ وارد می‌شود؛ بنابراین نبود مویرگ مانع اصل تبادل مواد نیست (صفحهٔ ۱۲۸). همچنین مایع در گردش در همۀ جانوران خون نیست و در برخی از آن‌ها آب این نقش را دارد (صفحه‌های ۱۲۴ و ۱۲۵). جانداران تک‌یاخته‌ای نیز به سبب تماس مستقیم با محیط، مواد موردنیاز و زائد را بدون دستگاه گردش مواد مبادله می‌کنند (صفحهٔ ۱۲۴). پاسخ: گزینهٔ 4

طبق کتاب، قلب در یک سال حدود $2{{,}}000{{,}}000\ \mathrm{L}$ خون را جابه‌جا می‌کند (صفحهٔ ۱۲۵–۱۲۶). بنابراین، با فرض یکنواخت بودن این مقدار در طول سال، میانگین حجم روزانه برابر است با: $\frac{2{{,}}000{{,}}000}{365}\simeq5479\ \mathrm{L}$. نزدیک‌ترین مقدار پیشنهادی، $5500\ \mathrm{L}$ است. پاسخ: گزینهٔ ۲

اجزای بسیار ریز خون که شکل مشخصی ندارند، گرده‌ها یا پلاکت‌ها هستند. این اجزا هنگام خون‌ریزی در انعقاد خون دخالت می‌کنند؛ بنابراین کاهش آن‌ها می‌تواند جلوگیری از هدر رفتن خون را با مشکل روبه‌رو کند (صفحهٔ ۱۳۱). دفاع در برابر میکروب‌ها وظیفهٔ یاخته‌های سفید و انتقال گازهای تنفسی وظیفهٔ یاخته‌های قرمز است. قند و نمک نیز در خوناب حل شده‌اند و جزء گرده‌ها نیستند (صفحهٔ ۱۳۰). پاسخ: گزینهٔ ۴

قلب هنگام هر ضربان، خون را با فشار به سرخرگ‌ها می‌فرستد. در نتیجه، قطر سرخرگ‌ها به‌طور متناوب تغییر می‌کند و موج حاصل به صورت نبض احساس می‌شود. از سوی دیگر، انقباض ماهیچه‌های پا به حرکت خون در سیاهرگ‌های پا کمک می‌کند و بی‌حرکتی می‌تواند موجب تجمع خون در آن‌ها شود. بنابراین این دو مشاهده به دو سازوکار متفاوت مربوط‌اند: موج نبض در سرخرگ‌ها و کمک ماهیچه‌ها به جریان خون سیاهرگی (صفحهٔ ۱۳۰). پاسخ: گزینهٔ ۱

باید میان عبور خون از حفره‌های قلب و رساندن خون به یاخته‌های خود قلب تفاوت گذاشت. رگ‌های تاجی وظیفهٔ خون‌رسانی به بافت قلب را دارند. بافت پیوندی پیرامون قلب نقش حفاظتی دارد و پمپ کردن خون نیز نیاز یاخته‌های قلب به دریافت مواد را از بین نمی‌برد. (صفحهٔ ۱۲۶) پاسخ: گزینهٔ ۲

در گردش خون باز، مانند آنچه کتاب برای حشرات بیان می‌کند، مویرگ وجود ندارد. خون از سرخرگ بیرون می‌آید، در پیرامون یاخته‌ها قرار می‌گیرد و پس از تبادل مواد وارد سیاهرگ می‌شود. بنابراین مشاهدهٔ مسیر توصیف‌شده در جانوری سالم، الزاماً نشانهٔ آسیب نیست. همچنین صرف وجود سرخرگ و سیاهرگ، بسته بودن گردش خون را ثابت نمی‌کند. (صفحهٔ ۱۲۸) پاسخ: گزینهٔ ۴

برای انتخاب پاسخ باید هر سه بخش عبارت درست باشند. قند از مواد محلول در خوناب است. (صفحهٔ ۱۳۰) انتقال گازهای تنفسی از کارهای یاخته‌های قرمز است، درحالی‌که یاخته‌های سفید در دفاع از بدن نقش دارند. (صفحهٔ ۱۳۱) همچنین دیوارهٔ بسیار نازک و نفوذپذیر مویرگ‌ها عبور مواد را ممکن می‌کند؛ ضخیم بودن دیوارهٔ سرخرگ، ویژگی مناسب برای این تبادل نیست. (صفحهٔ ۱۲۹) پاسخ: گزینهٔ ۱