نمونه سوال فصل ۳ علوم هفتم با جواب

طبق نمودار کتاب، هر مولکول کربن‌دی‌اکسید دو اتم اکسیژن و یک اتم کربن دارد. هر اتم اکسیژن دارای $8$ الکترون، $8$ پروتون و $8$ نوترون است؛ پس مجموع ریزذره‌های آن برابر $8+8+8=24$ است. برای هر اتم کربن نیز این مجموع برابر $6+6+6=18$ است. بنابراین در دو مولکول داریم: $2\times(2\times24+18)=132$. (صفحهٔ ۲۱) پاسخ: گزینهٔ ۴

عنصر بودن به وجود تنها یک نوع اتم در ماده بستگی دارد، نه به تعداد اتم‌های هر مولکول. در نمونهٔ «الف»، همهٔ اتم‌ها هم‌نوع‌اند؛ بنابراین این نمونه عنصر است. در نمونهٔ «ب»، هر مولکول از دو نوع اتم ساخته شده است؛ پس نمونه ترکیب است. مولکولی بودن نیز به ترکیب‌ها محدود نیست و برخی عنصرهای نافلز، مانند کلر، ساختار مولکولی دارند. (صفحهٔ ۱۸ و صفحه‌های ۱۹–۲۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

در گازها فضای بین ذره‌ها نسبت به جامدها و مایع‌ها بیشتر است. با کاهش حجم نمونهٔ گاز، ذره‌ها به هم نزدیک‌تر می‌شوند و فاصلهٔ میان آن‌ها کاهش می‌یابد. بنابراین تراکم گاز را نباید به کوچک شدن مولکول‌ها، ناپدید شدن آن‌ها یا تغییر نوع اتم‌هایشان نسبت داد. (صفحه‌های ۲۳–۲۴) پاسخ: گزینهٔ ۱

طبق مثال کتاب، در امتداد ضخامت ورقهٔ آلومینیمیِ مورد اشاره، تقریباً $200000$ اتم جای می‌گیرد (صفحهٔ ۲۰). چون اندازه و نحوهٔ قرارگرفتن اتم‌ها را ثابت فرض کرده‌ایم، نسبت تعداد اتم‌ها برابر نسبت ضخامت‌هاست. بنابراین تعداد جدید از رابطهٔ $N=\frac{3}{4}\times200000=150000$ به دست می‌آید. پاسخ: گزینهٔ ۳

در فعالیت قند، دیده‌نشدن ذره‌ها به معنای ازبین‌رفتن آن‌ها نیست؛ وجود آن‌ها را می‌توان با شواهد آزمایشی بررسی کرد (صفحهٔ ۱۵–۱۶). همچنین در فعالیت گلوله‌های خمیری، پیش از بریدن گلوله‌ها، اطلاعات مربوط به درون آن‌ها از راه آزمایش و مشاهدهٔ غیرمستقیم به دست می‌آید. استفاده از حواس در این روش مجاز است و مشاهدهٔ نتیجهٔ آزمایش، با مشاهدهٔ مستقیمِ بخش پنهان تفاوت دارد (صفحهٔ ۱۶–۱۸). بنابراین می‌توان بدون دیدن مستقیم ذره‌ها یا هسته، دربارهٔ وجود آن‌ها اطلاعات کسب کرد. پاسخ: گزینهٔ ۲

گرم‌کردن آب موجب افزایش جنبش مولکول‌های آن می‌شود و پس از تبدیل‌شدن به بخار، فاصلهٔ میان مولکول‌ها بسیار بیشتر از حالت مایع است (صفحهٔ ۲۴). این فرایند تغییر حالت آب است، نه تبدیل آن به ماده‌ای با نوع اتم‌های متفاوت یا جداشدن اتم‌های هر مولکول. مولکول آب از اتم‌های هیدروژن و اکسیژن تشکیل شده است که به یکدیگر پیوند دارند (صفحهٔ ۱۹–۲۰). همچنین گاز برخلاف مایع حجم معینی ندارد و سراسر فضای در دسترس را اشغال می‌کند (صفحهٔ ۲۱–۲۲). در نتیجه، فقط توصیف گزینهٔ اول با همهٔ این نکات سازگار است. پاسخ: گزینهٔ ۱

در مدل آب، هر مولکول از دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن تشکیل شده و در مجموع سه اتم دارد (صفحهٔ ۱۸ و صفحهٔ ۲۰). بنابراین، وجود $12$ اتم اکسیژن به معنای وجود $12$ مولکول آب است. تعداد اتم‌های هیدروژن برابر است با $12\times2=24$ و تعداد کل اتم‌ها برابر است با $12\times3=36$. پاسخ: گزینهٔ ۲

مجموعهٔ بطری و بادکنک را یکجا بررسی می‌کنیم. چون هیچ هوایی وارد یا خارج نشده است، تعداد ذره‌های هوای این مجموعه تغییر نمی‌کند. در آزمایش کتاب، گرم کردن هوای بطری با افزایش حجم آن و باد شدن بادکنک همراه است. در توضیح ذره‌ای، افزایش فضای اشغال‌شده را با بیشتر شدن فاصلهٔ متوسط ذره‌ها توصیف می‌کنیم، نه با تولید ذره یا بزرگ شدن خود ذره‌ها (صفحهٔ ۲۳ و صفحهٔ ۲۴). پاسخ: گزینهٔ ۴

در جدول کتاب، رفتار فلزها در آب با قیدی بیان شده که به رایج بودن این رفتار اشاره دارد، نه همیشگی بودن آن. بنابراین، از شناور ماندن یک نمونه نمی‌توان به‌تنهایی نتیجه گرفت که آن نمونه فلز نیست یا حتماً نافلز است. همچنین مشاهدهٔ یک مورد متفاوت، حکمی را که دربارهٔ بیشتر اعضای گروه بیان شده است، رد نمی‌کند. برای شناسایی نمونه باید ویژگی‌های دیگری نیز بررسی شود (صفحهٔ ۱۸ و صفحهٔ ۱۹). پاسخ: گزینهٔ ۱

عنصر ماده‌ای خالص با یک نوع اتم است؛ این تعریف، یکسان بودن حالت فیزیکی عنصرهای مختلف را الزامی نمی‌کند (صفحهٔ ۱۸). همچنین مولکول از پیوند چند اتم تشکیل می‌شود و لازم نیست این اتم‌ها از نوع‌های متفاوت باشند. کتاب، اکسیژن و گوگرد را در میان عنصرهای نافلز با ذره‌های سازندهٔ مولکولی معرفی می‌کند؛ اکسیژن گاز است و گوگرد جامدی زردرنگ است (صفحه‌های ۱۹ و ۲۰). بنابراین تفاوت حالت فیزیکی با عنصر بودن و مولکولی بودن هر دو ماده ناسازگار نیست. پاسخ: گزینهٔ ۳

طبق ساختارهای اتمی ارائه‌شده در کتاب، اتم الف دارای $7$ الکترون و $8$ نوترون و اتم ب دارای $14$ الکترون و $14$ نوترون است (صفحهٔ ۲۱). بنابراین، برای برابری تعداد الکترون‌ها، تعداد اتم‌های الف باید دو برابر تعداد اتم‌های ب باشد. اگر نمونهٔ ب دارای $n$ اتم باشد، نمونهٔ الف دارای $2n$ اتم خواهد بود. تعداد نوترون‌های آن‌ها به‌ترتیب برابر با $2n\times8=16n$ و $n\times14=14n$ است. پس نمونهٔ الف نوترون بیشتری دارد و برای این مقایسه نیازی به دانستن تعداد دقیق اتم‌ها نیست. پاسخ: گزینهٔ ۱

گاز حجم معین ندارد و در تمام فضای در دسترس پخش می‌شود؛ بنابراین هوای ظرف نخست، پس از برداشتن تیغه، هر دو بخش هم‌اندازه را اشغال می‌کند و حجم اشغال‌شدهٔ آن دو برابر می‌شود. در مقابل، مایع با وجود تغییر شکل متناسب با ظرف، حجم معین دارد. پس آب ظرف دوم در کف ظرف پخش می‌شود، اما حجم آن دو برابر نمی‌شود (صفحه‌های ۲۱ و ۲۲). در نتیجه، تنها حجم اشغال‌شده توسط هوا دو برابر خواهد شد. پاسخ: گزینهٔ ۴