نمونه سوال فصل ۱۵ علوم هفتم با جواب

در هوای سالم، سهم اکسیژن حدود $21\%$ است (صفحهٔ ۱۳۴). حجم کل هوای ورودی در ده دم برابر است با: $10\times500=5000\,\mathrm{mL}$. بنابراین حجم اکسیژن واردشده همراه این هوا برابر می‌شود با: $5000\times\frac{21}{100}=1050\,\mathrm{mL}$. این محاسبه مربوط به اکسیژنِ همراه هوای ورودی است و مقدار اکسیژن منتقل‌شده به خون را مشخص نمی‌کند. پاسخ: گزینهٔ ۱

اکسیژن در شش از کیسه‌های هوایی به خون منتقل می‌شود؛ خون آن را به اطراف یاخته‌ها می‌رساند و اکسیژن وارد یاخته‌ها می‌شود. پس جهت حرکت اکسیژن نسبت به خون، در شش و بافت یکسان نیست (صفحهٔ ۱۳۳ و صفحهٔ ۱۳۵). کربن‌دی‌اکسید هنگام آزاد شدن انرژی در یاخته‌ها تولید می‌شود و از آن‌ها وارد خون می‌گردد. سپس خون آن را به شش می‌رساند؛ این گاز از خون وارد کیسه‌های هوایی شده و با بازدم دفع می‌شود. بنابراین فقط توصیف سوم، مبدأ، واسطه و مقصد انتقال را درست بیان می‌کند (صفحهٔ ۱۳۵). پاسخ: گزینهٔ ۳

گردیزه‌ها مواد دفعی مانند اوره و نیز نمک اضافی را همراه مقداری آب از خون جدا می‌کنند و ادرار می‌سازند. ادرار از لوله‌های جمع‌کننده به لگنچه و سپس از راه میزنای به مثانه می‌رسد؛ مثانه محل ذخیره است، نه محل تصفیهٔ خون. همچنین سیاهرگ کلیه مسیر خروج خون تصفیه‌شده است، نه ادرار (صفحهٔ ۱۳۶ و صفحهٔ ۱۳۷). کلیه‌ها با تنظیم دفع آب و مواد اضافی، در تنظیم نوع و مقدار موادِ مایع بین‌یاخته‌ای نقش دارند؛ بنابراین فعالیت گردیزه‌ها به مناسب ماندن محیط اطراف یاخته‌ها کمک می‌کند (صفحهٔ ۱۳۷). پاسخ: گزینهٔ ۴

کلیه‌ها با تغییر میزان دفع آب در ادرار، به تنظیم آب بدن کمک می‌کنند. (صفحهٔ ۱۳۷) در داده‌های فرضی سؤال، کاهش دفع آب در هر ساعت برابر است با $50-35=15\,\mathrm{mL}$. پس در بازهٔ موردنظر، مقدار کاهش برابر خواهد بود با $15\times4=60\,\mathrm{mL}$. این عدد اختلاف دو وضعیت است، نه کل آب دفع‌شده در یکی از آن‌ها. پاسخ: گزینهٔ ۴

صحبت‌کردن معمول با خروج هوا از شش‌ها، یعنی بازدم، همراه است. حنجره میان حلق و نای قرار دارد؛ بنابراین هوای خروجی پس از نای به حنجره می‌رسد و عبور آن از میان تارهای صوتی، این پرده‌های ماهیچه‌ای را مرتعش می‌کند. پردهٔ جنب نیز در اتصال شش‌ها به دیوارهٔ قفسهٔ سینه نقش دارد، نه تولید صدا. (صفحه‌های ۱۳۲ تا ۱۳۴) پاسخ: گزینهٔ ۲

ادرار پس از ساخته‌شدن در گردیزه‌ها، وارد لوله‌های جمع‌کننده و سپس لگنچه می‌شود. ادامهٔ مسیر آن از لگنچه به مثانه، از میزنای می‌گذرد؛ بنابراین انسداد میزنای مستقیماً این بخش از جابه‌جایی ادرار را متوقف می‌کند. ورود خون از راه سرخرگ کلیوی و خروج آن از راه سیاه‌رگ کلیوی انجام می‌شود و هیچ‌یک از این دو مسیر از میزنای عبور نمی‌کند. همچنین مسیر لوله‌های جمع‌کننده تا لگنچه، پیش از محل انسداد توصیف‌شده قرار دارد. (صفحه‌های ۱۳۶ و ۱۳۷) پاسخ: گزینهٔ ۱

قفسهٔ سینه دارای $24$ دنده است که از پشت به $12$ مهره متصل‌اند. در مجموعهٔ تعریف‌شده، تعداد کل استخوان‌ها برابر با $24+12=36$ است؛ بنابراین سهم دنده‌ها از این مجموعه برابر است با $\frac{24}{36}=\frac{2}{3}$. جناغ در محاسبه وارد نمی‌شود، زیرا در صورت سؤال کنار گذاشته شده است. (صفحهٔ ۱۳۴) پاسخ: گزینهٔ ۱

پردهٔ جنب ساختاری دولایه است که اتصال شش‌ها به دیوارهٔ داخلی قفسهٔ سینه را برقرار می‌کند و مایع جنب میان لایه‌های آن قرار دارد. دیافراگم در پایین قفسهٔ سینه جای گرفته و تغییر شکل آن در دم و بازدم نقش دارد. همچنین قفسهٔ سینه، علاوه بر حفاظت، به باز و جمع‌شدن شش‌ها کمک می‌کند. بنابراین تنها عبارت مربوط به جایگاه مایع جنب درست است. (صفحهٔ ۱۳۳) پاسخ: گزینهٔ ۳

سرخرگ کلیوی از آئورت منشعب می‌شود و خون را وارد کلیه می‌کند. خون پس از عبور از رگ‌های درون کلیه، از راه سیاهرگ کلیوی خارج می‌شود و به بزرگ‌سیاهرگ زیرین می‌ریزد. چون در فرض سؤال مادهٔ نشان‌دار از خون جدا نمی‌شود، وارد لگنچه و میزنای نخواهد شد؛ این بخش‌ها در مسیر عبور ادرار قرار دارند. پس ترتیب درست، آئورت، سرخرگ کلیوی، رگ‌های درون کلیه، سیاهرگ کلیوی و بزرگ‌سیاهرگ زیرین است. (صفحه‌های ۱۳۶ و ۱۳۷) پاسخ: گزینهٔ ۴

برای خواندن گزینه‌ها باید از بینی آغاز کرد و در جهت پیکان‌ها پیش رفت. هوای ورودی پس از بینی به حلق و سپس حنجره می‌رسد و از آنجا وارد نای می‌شود. انشعاب‌های نای، نایژه نام دارند و به نایژک‌ها راه می‌یابند. پایان مسیر نایژک‌ها به کیسه‌های هوایی می‌رسد؛ بنابراین فقط ترتیب گزینهٔ دوم درست است. (صفحهٔ ۱۳۲ و ۱۳۳) پاسخ: گزینهٔ ۲

گردیزه‌ها اوره را از خون جدا می‌کنند و در تشکیل ادرار نقش دارند. (صفحهٔ ۱۳۶ و ۱۳۷) در این مدل فرضی، مقدار کل اورهٔ جداشده در هر دقیقه برابر است با: $6+4=10\,\mathrm{mg/min}$. با ثابت بودن این آهنگ در مدت داده‌شده، مقدار کل از رابطهٔ $m=10\times5=50\,\mathrm{mg}$ به دست می‌آید. این مقدار، مجموع اورهٔ جداشده به‌وسیلهٔ هر دو کلیه است. پاسخ: گزینهٔ ۴

در فعالیت بررسی شش، دمیدن در نای باعث ورود هوا و افزایش حجم شش می‌شود. از سوی دیگر، تبادل گازهای تنفسی میان کیسه‌های هوایی و خون مویرگ‌های پیرامون آن‌ها انجام می‌گیرد. بنابراین، تغییر حجم شش شاهدی برای ورود هواست، نه اثبات انتقال اکسیژن به خون. همچنین مسیر هوای ورودی از نای به نایژه‌ها، نایژک‌ها و کیسه‌های هوایی است و از درون مویرگ‌ها نمی‌گذرد. در نبود خون نیز نمی‌توان از انجام تبادل گاز میان هوا و خون سخن گفت. (صفحهٔ ۱۳۳) پاسخ: گزینهٔ ۱