سوال ۴۹ · فیزیک
کنکور ریاضی ۱۴۰۵ · سوال ۴۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ (ریاضی) · فصل ۱: حرکت بر خط راست
گلولهای در شرایط خلأ از ارتفاع ۱۸۵ متری رها میشود. مسافت طیشده در ۳ ثانیهٔ دوم چند برابر مسافت طیشده در ۲ ثانیهٔ سوم است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول: بازههای زمانی را مشخص میکنیم.
«سه ثانیهٔ دوم» به معنای دومین بازهٔ سهثانیهای، یعنی از تا است. «دو ثانیهٔ سوم» نیز سومین بازهٔ دوثانیهای، یعنی از تا است.
گام دوم: معادلهٔ مسافت سقوط را مینویسیم.
گلوله بدون سرعت اولیه و در خلأ رها شده است؛ بنابراین حرکت آن سقوط آزاد با شتاب ثابت است. طبق معادلهٔ سقوط آزاد، چون جهت حرکت تا برخورد تغییر نمیکند، مسافت طیشده از لحظهٔ رها شدن برابر است با (فیزیک ۳ ریاضی، صفحههای ۲۲–۲۳).
باید مطمئن شویم که گلوله تا پایان بازههای موردنظر به زمین نرسیده است. با مقدار متعارف داریم:
.
پس گلوله در تمام هر دو بازه هنوز در حال سقوط است. استفاده از نیز همین نتیجه را میدهد و مقدار شتاب گرانش در نسبت نهایی حذف میشود.
گام سوم: مسافت هر بازه را حساب میکنیم.
مسافت در سه ثانیهٔ دوم:
.
مسافت در دو ثانیهٔ سوم:
.
گام چهارم: نسبت خواستهشده را به دست میآوریم:
.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: این نسبت از تقسیم طول دو بازهٔ زمانی، یعنی ، به دست میآید. اما در سقوط آزاد تندی ثابت نیست و مسافتها را نمیتوان متناسب با مدت بازهها گرفت.
- گزینهٔ ۲: ممکن است با استفادهٔ نادرست از تناسب مسافت با مربع زمان، نسبت را حساب کنید. رابطهٔ مسافت با مربع زمان برای زمانِ گذشته از لحظهٔ رها شدن است؛ برای بازههای میانی باید مسافتهای تجمعی ابتدا و انتهای بازه را از هم کم کرد.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب میتواند ناشی از اشتباه در تعیین مرز بازهها یا تفریق مسافتهای تجمعی باشد. بازههای درست از تا و از تا هستند و نسبت مسافتهای آنها باید از به دست آید.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- معادلهٔ سقوط آزاد بدون سرعت اولیه را مرور کنید: مسافت از لحظهٔ رها شدن با مربع زمان متناسب است (فیزیک ۳ ریاضی، صفحههای ۲۲–۲۳).
- «سه ثانیهٔ دوم» یعنی بازهٔ تا و «دو ثانیهٔ سوم» یعنی بازهٔ تا . ابتدا بررسی کنید که گلوله تا پایان این بازهها به زمین نرسیده باشد.
- مسافت هر بازه را از تفاضل مسافتهای تجمعی به دست آورید. در نسبت ، عامل مشترک را حذف کنید.