سوال ۷۴ · فیزیک
کنکور ریاضی ۱۴۰۵ · سوال ۷۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۱ (ریاضی) · فصل ۵: ترمودینامیک
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
در چرخهٔ ترمودینامیکی شکل زیر، گاز آرمانی با انبساط بیدررو از نقطهٔ A به نقطهٔ B میرود. سپس طی یک فرایند همحجم با مبادلهٔ گرما، به نقطهٔ C میرود. پس از آن با انجام کاری به بزرگی طی یک فرایند همدما به نقطهٔ A بازمیگردد. کل کار انجامشده روی گاز در این چرخه چند ژول است؟
شکل: نمودار P-V با محور عمودی P و محور افقی V. دو منحنی همدمای خطچین: (پایینتر) و (بالاتر). نقطهٔ A در بالا سمت چپ روی ؛ نقطهٔ B پایینتر روی و نقطهٔ C بالای B روی (همحجم با B). فلشها: A به B با منحنی بیدررو (انبساط)، B به C قائم رو به بالا، C به A در امتداد همدمای .
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
قرارداد علامت کتاب را به کار میبریم: در رابطهٔ ، نماد کارِ انجامشده روی گاز است؛ بنابراین در انبساط منفی و در تراکم مثبت است.
گام اول: بررسی مسیر همحجم
در فرایند همحجم، کار صفر است و تغییر انرژی درونی برابر گرمای مبادلهشده است (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحهٔ ۱۳۱–۱۳۲):
.
در نمودار، فشار گاز در حجم ثابت افزایش مییابد؛ پس طبق رابطهٔ ، دما افزایش یافته و گاز گرما گرفته است. بنابراین:
.
گام دوم: تعیین کار مسیر بیدررو
انرژی درونی گاز آرمانی فقط تابع دماست (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحهٔ ۱۳۸). چون مسیر همدماست، داریم:
.
پس تغییر انرژی درونی مسیر نخست برابر است با:
.
در فرایند بیدررو گرمایی مبادله نمیشود؛ بنابراین از قانون اول ترمودینامیک:
.
این علامت منفی با انبساط گاز سازگار است.
گام سوم: جمع جبری کارها در چرخه
در مسیر حجم کاهش مییابد، پس فرایند تراکم است و کارِ انجامشده روی گاز مثبت خواهد بود:
.
در نتیجه:
.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با دو بار شمردن اختلاف کارِ تراکم و انبساط، به برسید. کار خالص چرخه فقط یک بار از جمع جبری کارِ سه مسیر به دست میآید؛ نباید آن را دو برابر کرد.
- گزینهٔ ۲: مقدار گرمای دریافتی در مسیر همحجم و برابر با افزایش انرژی درونی در همان مسیر است، نه کار کل چرخه. در مسیر همحجم کار صفر است و کار دو مسیر دیگر نیز باید حساب شود.
- گزینهٔ ۴: مقدار میتواند از دو برابر کردن اختلاف کارها همراه با اشتباه در قرارداد علامت حاصل شود. در این چرخه کارِ مثبتِ تراکم از بزرگی کارِ منفیِ انبساط بیشتر است؛ پس کار خالص روی گاز مثبت است.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگیهای فرایندهای همحجم و بیدررو را مرور کنید و به یاد بیاورید که انرژی درونی گاز آرمانی فقط به دمای آن بستگی دارد.
- در مسیر حجم ثابت و فشار رو به افزایش است؛ پس گاز گرما میگیرد و است. همچنین چون و روی یک همدما هستند، انرژی درونی یکسانی دارند.
- از و بیدررو بودن مسیر نخست، کار آن مسیر را پیدا کنید. سپس آن را با کار مثبتِ تراکم در مسیر جمع کنید؛ کار مسیر همحجم صفر است.