دانشجو؟ ۵۰۰ هزار تومان هدیه همین حالادانشجو؟ با کارت دانشجویی یا ایمیل دانشگاهی ۵۰۰٬۰۰۰ تومان هدیه بگیر، و اگر دانشگاهت تا ۱۶ آذر به ۵۰ دانشجوی فعال برسد ۲ میلیون تومان دیگرجدول دانشگاه‌هادانشجو؟ ۵۰۰ هزار تومان هدیه همین حالادانشجو؟ با کارت دانشجویی یا ایمیل دانشگاهی ۵۰۰٬۰۰۰ تومان هدیه همین حالا، و ۲ میلیون تومان دیگر اگر دانشگاهت تا ۱۶ آذر به ۵۰ دانشجوی فعال برسدجدول دانشگاه‌ها
1xAi
کنکور ریاضی ۱۴۰۵ · فیزیک

سوال ۷۴ فیزیک کنکور ریاضی ۱۴۰۵ با پاسخ تشریحی

سوال ۷۴ دفترچهٔ اختصاصی کنکور ریاضی ۱۴۰۵، با کلید رسمی سازمان سنجش. پاسخ تشریحی، دلیل نادرستی گزینه‌های دیگر و راهنمایی‌ها را هوش مصنوعی 1xAi بر پایهٔ همین کلید و متن کتاب درسی نوشته است.

سوال ۷۴ · فیزیک

کنکور ریاضی ۱۴۰۵ · سوال ۷۴ · کلید رسمی سازمان سنجش

فیزیک · فیزیک ۱ (ریاضی) · فصل ۵: ترمودینامیک

این سوال در دفترچه شکل دارد؛ این‌جا شکل به‌صورت متنی توصیف شده است.

در چرخهٔ ترمودینامیکی شکل زیر، گاز آرمانی با انبساط بی‌دررو از نقطهٔ A به نقطهٔ B می‌رود. سپس طی یک فرایند هم‌حجم با مبادلهٔ 350 J350\,\mathrm{J} گرما، به نقطهٔ C می‌رود. پس از آن با انجام کاری به بزرگی 600 J600\,\mathrm{J} طی یک فرایند هم‌دما به نقطهٔ A بازمی‌گردد. کل کار انجام‌شده روی گاز در این چرخه چند ژول است؟

شکل: نمودار P-V با محور عمودی P و محور افقی V. دو منحنی هم‌دمای خط‌چین: T1T_1 (پایین‌تر) و T2T_2 (بالاتر). نقطهٔ A در بالا سمت چپ روی T2T_2؛ نقطهٔ B پایین‌تر روی T1T_1 و نقطهٔ C بالای B روی T2T_2 (هم‌حجم با B). فلش‌ها: A به B با منحنی بی‌دررو (انبساط)، B به C قائم رو به بالا، C به A در امتداد هم‌دمای T2T_2.

  1. گزینهٔ ۱: 500500
  2. گزینهٔ ۲: 350350
  3. گزینهٔ ۳: 250250
  4. گزینهٔ ۴: −500-500
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی

پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)

پاسخ تشریحی

قرارداد علامت کتاب را به کار می‌بریم: در رابطهٔ ΔU=Q+W\Delta U=Q+W، نماد WW کارِ انجام‌شده روی گاز است؛ بنابراین در انبساط منفی و در تراکم مثبت است.

گام اول: بررسی مسیر هم‌حجم B→CB\to C
در فرایند هم‌حجم، کار صفر است و تغییر انرژی درونی برابر گرمای مبادله‌شده است (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحهٔ ۱۳۱–۱۳۲):
WBC=0,ΔUBC=QBCW_{BC}=0,\qquad \Delta U_{BC}=Q_{BC}.
در نمودار، فشار گاز در حجم ثابت افزایش می‌یابد؛ پس طبق رابطهٔ PV=nRTPV=nRT، دما افزایش یافته و گاز گرما گرفته است. بنابراین:
QBC=+350 J⇒UC−UB=+350 JQ_{BC}=+350\,\mathrm{J}\quad\Rightarrow\quad U_C-U_B=+350\,\mathrm{J}.

گام دوم: تعیین کار مسیر بی‌دررو A→BA\to B
انرژی درونی گاز آرمانی فقط تابع دماست (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحهٔ ۱۳۸). چون مسیر C→AC\to A هم‌دماست، داریم:
TA=TC⇒UA=UCT_A=T_C\quad\Rightarrow\quad U_A=U_C.
پس تغییر انرژی درونی مسیر نخست برابر است با:
ΔUAB=UB−UA=UB−UC=−350 J\Delta U_{AB}=U_B-U_A=U_B-U_C=-350\,\mathrm{J}.
در فرایند بی‌دررو گرمایی مبادله نمی‌شود؛ بنابراین از قانون اول ترمودینامیک:
QAB=0⇒WAB=ΔUAB=−350 JQ_{AB}=0\quad\Rightarrow\quad W_{AB}=\Delta U_{AB}=-350\,\mathrm{J}.
این علامت منفی با انبساط گاز سازگار است.

گام سوم: جمع جبری کارها در چرخه
در مسیر C→AC\to A حجم کاهش می‌یابد، پس فرایند تراکم است و کارِ انجام‌شده روی گاز مثبت خواهد بود:
WCA=+600 JW_{CA}=+600\,\mathrm{J}.
در نتیجه:
Wچرخه=WAB+WBC+WCA=(−350)+0+600=+250 JW_{\text{چرخه}}=W_{AB}+W_{BC}+W_{CA}=(-350)+0+600=+250\,\mathrm{J}.

پاسخ: گزینهٔ ۳

چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند

  • گزینهٔ ۱: ممکن است با دو بار شمردن اختلاف کارِ تراکم و انبساط، به 500 J500\,\mathrm{J} برسید. کار خالص چرخه فقط یک بار از جمع جبری کارِ سه مسیر به دست می‌آید؛ نباید آن را دو برابر کرد.
  • گزینهٔ ۲: مقدار 350 J350\,\mathrm{J} گرمای دریافتی در مسیر هم‌حجم و برابر با افزایش انرژی درونی در همان مسیر است، نه کار کل چرخه. در مسیر هم‌حجم کار صفر است و کار دو مسیر دیگر نیز باید حساب شود.
  • گزینهٔ ۴: مقدار −500 J-500\,\mathrm{J} می‌تواند از دو برابر کردن اختلاف کارها همراه با اشتباه در قرارداد علامت حاصل شود. در این چرخه کارِ مثبتِ تراکم از بزرگی کارِ منفیِ انبساط بیشتر است؛ پس کار خالص روی گاز مثبت است.

راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)

  1. ویژگی‌های فرایندهای هم‌حجم و بی‌دررو را مرور کنید و به یاد بیاورید که انرژی درونی گاز آرمانی فقط به دمای آن بستگی دارد.
  2. در مسیر B→CB\to C حجم ثابت و فشار رو به افزایش است؛ پس گاز گرما می‌گیرد و ΔUBC=QBC\Delta U_{BC}=Q_{BC} است. همچنین چون AA و CC روی یک هم‌دما هستند، انرژی درونی یکسانی دارند.
  3. از ΔUAB=−ΔUBC\Delta U_{AB}=-\Delta U_{BC} و بی‌دررو بودن مسیر نخست، کار آن مسیر را پیدا کنید. سپس آن را با کار مثبتِ تراکم در مسیر C→AC\to A جمع کنید؛ کار مسیر هم‌حجم صفر است.

فیزیک ۱ (ریاضی) · فصل ۵: ترمودینامیک

سوال‌های رسمی دیگر کنکور تجربی از همین فصل:

فصل «ترمودینامیک» را در پنل یادگیری تمرین کن

در پنل یادگیری 1xAi سوال‌هایی مثل همین را جواب می‌دهی و جوابت ثبت می‌شود؛ پیش از دیدن پاسخ، سه راهنمایی پله‌پله داری و معلم هوشمند بی‌آن‌که جواب را لو بدهد کمکت می‌کند. تمرین و آزمون رایگان است؛ معلم هوشمند هم سهمیهٔ روزانهٔ رایگان دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

فیزیک · ریاضی ۱۴۰۵