سوال ۷۷ · شیمی
کنکور ریاضی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۷۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۱ · فصل ۱: کیهان زادگاه عنصرها
کدام مورد دربارهٔ سیاره‌های زمین و مشتری، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
چون سؤال عبارت «نادرست» را می‌خواهد، باید درستی هر چهار گزینه را با نمودار ترکیب عنصرهای زمین و مشتری بررسی کنیم. مبنای این مقایسه، شکل بخش «خود را بیازمایید» است (شیمی ۱، صفحهٔ ۳).
۱. بررسی گزینۀ ۱: گوگرد در هر دو سیاره وجود دارد، اما درصد فراوانی آن‌ها برابر نیست؛ سهم گوگرد در زمین بیشتر از مشتری است. بنابراین، مشترک بودن یک عنصر را نباید با یکسان بودن درصد فراوانی آن اشتباه گرفت و این گزینه نادرست است. کتاب نیز تأکید می‌کند که نوع و میزان فراوانی عنصرها در زمین و مشتری متفاوت است، با آنکه عنصرهای مشترک دارند (شیمی ۱، صفحه‌های ۳–۴).
۲. بررسی گزینۀ ۲: در نمودار هر دو سیاره، نام گوگرد و اکسیژن دیده می‌شود؛ پس این دو از عنصرهای مشترک زمین و مشتری هستند و عبارت درست است (شیمی ۱، صفحهٔ ۳).
۳. بررسی گزینۀ ۳: ترتیب سه عنصر نخست از نظر فراوانی در زمین، آهن، اکسیژن و سیلیسیم و در مشتری، هیدروژن، هلیم و اکسیژن است. بنابراین سومین عنصر فراوان زمین، سیلیسیم، شبه‌فلز است و سومین عنصر فراوان مشتری، اکسیژن، نافلز است؛ پس این عبارت نیز درست است (شیمی ۱، نمودار صفحهٔ ۳).
۴. بررسی گزینۀ ۴: سهم آهن در نمودار زمین کمتر از نصف کل، یعنی کمتر از است؛ در مقابل، سهم هیدروژن در مشتری بیش از نصف کل، یعنی بیشتر از است. پس این گزینه هم درست است (شیمی ۱، صفحهٔ ۳).
در نتیجه، تنها عبارت نادرست، ادعای برابر بودن درصد فراوانی گوگرد در دو سیاره است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز تفاوت ترکیب دو سیاره را به معنای نداشتن عنصر مشترک بداند و این عبارت را نادرست انتخاب کند؛ درحالی‌که گوگرد و اکسیژن در هر دو سیاره وجود دارند، هرچند درصد فراوانی آن‌ها لزوماً برابر نیست.
- گزینهٔ ۳: اشتباه در تشخیص سومین عنصر فراوان یا تصور نافلز بودن سیلیسیم می‌تواند باعث انتخاب این گزینه شود. سومین عنصر فراوان زمین سیلیسیم، از نوع شبه‌فلز، و سومین عنصر فراوان مشتری اکسیژن، از نوع نافلز است؛ پس عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز «فراوان‌ترین بودن آهن در زمین» را با «تشکیل دادن بیش از نیمی از زمین» اشتباه بگیرد. فراوانی آهن در زمین کمتر از و فراوانی هیدروژن در مشتری بیشتر از است؛ بنابراین این عبارت درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- نمودار عنصرهای سازندۀ زمین و مشتری در بخش «خود را بیازمایید» شیمی ۱، صفحهٔ ۳ را به یاد بیاورید؛ باید هم نام عنصرها و هم میزان فراوانی آن‌ها را مقایسه کنید.
- وجود یک عنصر در هر دو سیاره، به معنای برابر بودن درصد فراوانی آن نیست. برای بررسی عبارت مربوط به عنصر مشترک، این دو موضوع را جدا کنید.
- پس از بررسی ترتیب فراوانی عنصرها و مقایسۀ سهم آهن و هیدروژن با نصف کل، سهم گوگرد را در دو نمودار مستقیماً با یکدیگر مقایسه کنید.