خلاصه درس ۹ عربی هفتم؛ درسنامه و نکات مهم

فرض کن به یک خانهٔ کوچک چوبی اشاره می‌کنی و می‌خواهی بدانی چیست. می‌پرسی: «ما هٰذا؟»؛ یعنی «این چیست؟». پاسخ «هٰذا بَيْتٌ خَشَبِيٌّ» یعنی «این، خانه‌ای چوبی است». پس «ما» اینجا نام یا چیستیِ چیزی را می‌پرسد، نه جای آن را.

برای ادامهٔ درس، چند واژه را کنار هم یاد بگیر: «بَيت» یعنی خانه، «مِنْضَدَة» یعنی میز و «حَوْلَ» یعنی اطراف. «يَمين» راست و «يَسار» چپ است. دو واژهٔ مقابل هم هم داریم: «رَخيصَة» یعنی ارزان و «غالِيَة» یعنی گران یا ارزشمند. هنگام یادگیری، برای هر واژه چیزی آشنا تصور کن؛ مثلاً میز اتاقت برای «مِنْضَدَة».

عنوان «كَنْزُ النَّصيحَةِ» یعنی «گنجِ پند». اولین پند می‌گوید بهترین مردم، سودمندترینِ آنان برای مردم است. «ناس» یعنی مردم، «أَنفَعُ» یعنی سودمندتر یا سودمندترین و «ـهُم» یعنی «ـِشان» یا «ـِ آنان»؛ پس «أَنْفَعُهُم» را «سودمندترینشان» می‌فهمیم.

پند دوم می‌گوید کار خیر فراوان است، ولی انجام‌دهنده‌اش کم است. در «فاعِلُهُ»، بخش «ـهُ» معنای «آن» می‌دهد: انجام‌دهندهٔ آن. پند سوم، انسان را بندهٔ نیکی می‌داند؛ یعنی نیکی‌کردن می‌تواند دل دیگران را به دست بیاورد. این پندها فقط برای ترجمه نیستند: وقتی به دوستی در فهم درس کمک می‌کنی، نمونه‌ای از سود رساندن به دیگران را انجام داده‌ای.

«ما» و «ماذا» برای پرسش از چیستی به کار می‌روند؛ اما لازم نیست در هر جمله آن‌ها را دقیقاً با یک واژهٔ فارسی ترجمه کنیم. «ما هٰذِهِ؟» یعنی «این چیست؟» و «ماذا هُنا؟» یعنی «اینجا چه چیزی است؟». در «ما مَعنىٰ هٰذِهِ الْعَلامَةِ؟» دربارهٔ معنی علامت می‌پرسیم: «معنی این علامت چیست؟».

برای پاسخ، به تمام پرسش توجه کن. «ماذا عَلَى الْمِنضَدَةِ؟» دربارهٔ چیزِ روی میز است، ولی «ما حَوْلَ الْبَيتِ؟» دربارهٔ اطراف خانه می‌پرسد. در مثال‌های علامت راهنمایی نیز «دَوَران» یعنی چرخیدن یا گردش؛ پس پاسخ می‌تواند بگوید گردش به راست یا چپ ممنوع است. «هٰذا» و «هٰذِهِ» هر دو اینجا «این» ترجمه می‌شوند، ولی در عربی باید صورت مناسب اسم را به کار ببریم.

وقتی نام یا ماهیت چیزی را نمی‌دانیم، می‌پرسیم «چیست؟». در جمله‌های این درس، «ما» و «ماذا» همین کار را می‌کنند. مثلاً «مَا اسْمُكَ؟» یعنی «نام تو چیست؟» و «ماذا هُنا؟» یعنی «اینجا چیست؟».

برای پاسخ دادن، ببین پرسش به چه چیزی اشاره می‌کند. اگر تصویر یک ستون را می‌بینی و پرسش «ما ذٰلِكَ؟» است، پاسخ کوتاه «عَمودٌ» کافی است. اگر درختی روی کوه باشد و بپرسند «ما تِلكَ عَلَى الْجَبَلِ؟»، پاسخ «شَجَرَةٌ» است. در تمرین پاسخ کوتاه، لازم نیست کل جمله را دوباره بنویسی؛ نام همان چیزی را بنویس که تصویر نشان می‌دهد.

برای ترجمهٔ پرسش و پاسخ، اول واژهٔ پرسشی و اشاره را بشناس، بعد بقیهٔ جمله را کنار آن‌ها بگذار. «ما هاتانِ؟» یعنی «این دو چیستند؟»؛ پاسخ «هاتانِ، هَدِيَّتانِ غالِيَتانِ» هم یعنی «این دو، دو هدیهٔ گران‌قیمت‌اند». در ترجمه، دو تا بودن هدیه‌ها را فراموش نکن.

حالا به توصیف‌ها دقت کن: «جائِزَةٌ ذَهَبِيَّةٌ» یعنی «جایزه‌ای طلایی» و «لِلْفائِزِ الْأَوَّلِ» یعنی «برای برندهٔ اوّل». در جملهٔ مربوط به خودرو نیز «حَقائِبُ الْمُسافِرينَ» یعنی «چمدان‌های مسافران». ترجمهٔ خوب فقط کنار هم چیدن معنی واژه‌ها نیست؛ باید جمله‌ای روان بسازی و اطلاعاتی مثل تعداد، ویژگی و صاحبِ چیز را نگه داری.

برای پیدا کردن متضاد، اول معنی واژه را به یاد بیاور؛ بعد دنبال معنای روبه‌روی آن بگرد. مثلاً اگر راهی «صَعْب» یعنی سخت باشد، راه آسان «سَهْل» است. واژه‌ها را جفتی تمرین کن تا بهتر در ذهنت بمانند:

• «قَريب» نزدیک و «بَعيد» دور؛ «قَليل» کم و «كَثير» زیاد.
• «وَحْدَة» تنهایی و «جَماعَة» گروه؛ «سَهْل» آسان و «صَعْب» سخت.
• «واقِف» ایستاده و «جالِس» نشسته؛ «سوء» بدی و «حُسْن» خوبی.
• «غالِيَة» گران و «رَخيصَة» ارزان؛ «يَمين» راست و «يَسار» چپ.

به شباهت ظاهری واژه‌ها تکیه نکن. مثلاً برای پیدا کردن متضاد «واقِف»، وضعیت بدن یک نفر را تصور کن: ایستاده است یا نشسته؟

برای پیدا کردن معادل مؤنّث، فقط به آخر کلمه چیزی اضافه نکن؛ بعضی واژه‌ها شکل متفاوتی دارند. همچنین تعداد و دور یا نزدیک بودن را حفظ کن. این جفت‌ها را با هم بخوان:

• «اَلرَّجُل ← اَلْمَرْأَة»: مرد، زن؛ «اَلْوَلَد ← اَلْبِنْت»: پسر، دختر.
• «اَلرِّجال ← اَلنِّساء»: مردان، زنان؛ «اَلْأَولاد ← اَلْبَنات»: پسران، دختران.
• «أَنتَ ← أَنتِ»: تو؛ «هُوَ ← هِيَ»: او.
• «هٰذا ← هٰذِه»: این؛ «ذٰلِكَ ← تِلْكَ»: آن.
• «هٰذانِ ← هاتانِ»: این دو؛ «اَلْأَخ ← اَلْأُخْت»: برادر، خواهر.

در هر جفت، سمت راستِ پیکان صورت مؤنّث است. مثلاً هنگام تبدیل «ذٰلِكَ»، هنوز دربارهٔ دور صحبت می‌کنیم؛ فقط صورت مذکّر به مؤنّث تغییر می‌کند. هنگام تبدیل «هٰذانِ» هم باید اشاره به دو نفر یا دو چیز حفظ شود.