خلاصه درس ۱۶ عربی هفتم؛ درسنامه و نکات مهم

فرض کن از دوستانت دربارهٔ کاری که قبلاً انجام داده‌اند سؤال می‌کنی. در عربی، فعل ماضی فقط انجام‌شدن کار در گذشته را نشان نمی‌دهد؛ پایان آن به شناخت مخاطب هم کمک می‌کند. در «أَنتُمْ عَرَفْتُم»، با جمع مذکّر حرف می‌زنیم: «شما پاسخ سؤال مرا دانستید.» در «أَنتُنَّ سَمِعْتُنَّ»، مخاطب چند دختر یا زن است. در «أَنتُما جَمَعْتُما»، با دو نفر صحبت می‌کنیم و معنی فعل «جمع کردید» است. فعلاً به سه پایان ـتُم، ـتُنَّ و ـتُما دقّت کن؛ کمی جلوتر آن‌ها را در گفت‌وگوی یک خانواده پیدا می‌کنیم.

خانوادهٔ زارعی در روستا زندگی می‌کنند. پدر و مادر کشاورزند و باغشان پُر از درختان میوه است؛ مَمْلوءٌ بِـ یعنی «پُر از». پدر ابتدا از عارف می‌پرسد کجا رفته است. سپس از صادق و حامد می‌پرسد «کَيْفَ رَجَعْتُما»؛ چون با دو برادر صحبت می‌کند. پاسخ «بِالسَّيّارَةِ» یعنی «با خودرو». وقتی همهٔ پسران را خطاب می‌کند، می‌گوید «لِماذا ذَهَبْتُمْ»؛ یعنی «چرا رفتید؟» پاسخ آن‌ها هدفشان را روشن می‌کند: برای کمک به پدربزرگ. پس کَيْفَ دربارهٔ چگونگی و لِماذا دربارهٔ علت یا هدف می‌پرسد.

حالا نوبت گفت‌وگوی مادر با دختران است. مادر از سمیّه می‌پرسد کجا رفته و بعد با شیماء و نرجس صحبت می‌کند. برای این دو دختر هم «رَجَعْتُما» به کار می‌برد؛ همان شکلی که پدر برای دو پسر به کار برد. امّا وقتی همهٔ دختران را خطاب می‌کند، فعل به «ذَهَبْتُنَّ» تغییر می‌کند. آن‌ها برای کمک به مادربزرگ رفته‌اند. به عبارت‌های خطاب هم دقّت کن: أَيُّهَا برای مذکّر و أَيَّتُها برای مؤنّث است؛ هر دو اینجا معنی «ای» می‌دهند. مقایسهٔ دو گفت‌وگو کمک می‌کند تفاوت جمع و مثنّی را بهتر ببینی.

حالا می‌توانیم یک راه ساده برای انتخاب فعل داشته باشیم. اول بپرس: «با دو نفر حرف می‌زنم یا با یک جمع؟» برای دو نفر، چه دختر باشند چه پسر، أَنتُما فَعَلْتُما را داریم. اگر مخاطب جمع است، به مذکّر یا مؤنّث بودن آن دقّت کن: أَنتُم فَعَلْتُمْ برای جمع مذکّر و أَنتُنَّ فَعَلْتُنَّ برای جمع مؤنّث است. هر سه در فارسی «شما انجام دادید» ترجمه می‌شوند. بنابراین در ترجمهٔ فارسی ممکن است تفاوت مخاطب دیده نشود، امّا هنگام انتخاب فعل عربی باید آن را در نظر بگیری.

در تمرین اول، باید جمله‌ها را با اطلاعات متن درس بسنجی، نه فقط با معنی واژه‌ها. مثلاً جملۀ مربوط به درختان انار می‌گوید این درختان در باغ آقای زارعی هستند؛ اما فهمیدن معنی جمله به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که این خبر درست است. برای داوری باید در متن اصلی دنبال نام باغ و صاحب آن بگردی. برای جمله‌های دیگر هم سراغ نشانۀ مناسب برو: تعداد بچه‌ها، شغل آقای زارعی، طرف‌های گفت‌وگو و هدف بچه‌ها. چون متن اصلی در این دو صفحه نیست، فعلاً نمی‌توانیم درستی یا نادرستی این خبرها را قطعی تعیین کنیم. اول ترجمه کن، بعد شاهد پیدا کن.

در تمرین دوم، دو کار جدا داری: ترجمۀ جمله و پیدا کردن فعل ماضی. فعل ماضی از کاری در گذشته خبر می‌دهد؛ مانند خواندن، اجازه دادن، شنیدن و باز کردن. در «قَرَأْتُما»، بخش پایانی «تُما» نشان می‌دهد مخاطب دو نفر است؛ پس معنی آن «شما دو نفر خواندید» است. «سَمَحْتَ» خطاب به یک مرد، «سَمِعْتُنَّ» خطاب به چند زن و «فَتَحْتُمْ» خطاب به چند مرد است. برای ترجمه، واژۀ پرسشی را هم ببین: «كَيْفَ» یعنی «چگونه» و «لِماذا» یعنی «چرا». وجود پرسش، فعل را از حالت گذشته خارج نمی‌کند؛ «چرا باز کردید؟» هم دربارۀ گذشته است.

در تمرین سوم، معنی فعل راهنماست، اما باید پایان فعل تازه را هم بررسی کنی. مثلاً از «سَمِعْنا: شنیدیم» معنی شنیدن را می‌فهمیم؛ ولی «أَنتُما سَمِعْتُما» یعنی «شما دو نفر شنیدید»، نه «ما شنیدیم». «أَنتُنَّ» برای چند مخاطب مؤنث و «أَنتُمْ» برای چند مخاطب مذکر است. نکتۀ دیگر، «ما» پیش از فعل ماضی است که معنی آن را منفی می‌کند: «هوَ ما قَرَأَ» یعنی «او نخواند». این «ما» را با ضمیر فارسی «ما» اشتباه نگیر. در «أَنتُما ما قَطَعْتُما» نیز معنی بریدن را منفی می‌کنیم: «شما دو نفر نبریدید».

برای انتخاب گزینۀ مناسب در تمرین چهارم، اول ببین جمله دربارۀ چه کسی است. «اَلْمُعَلِّمَةُ» یک زن است، پس «سَمَحَتْ» با آن هماهنگ است. «أَنا وَ صَديقي» یعنی «من و دوستم»؛ این دو نفر از خودشان با «ما» حرف می‌زنند، پس «نَجَحْنا» مناسب است، نه «نَجَحْتُ». خطاب «دو خواهر» با پایان «تُما» و خطاب «دوستان» در این تمرین با «تُمْ» هماهنگ می‌شود. در جملۀ آخر، انتخاب میان دو صفت است، نه دو فعل: مادر حمید می‌گوید «من منتظرم»، پس صفت مؤنث «مُنتَظِرَةٌ» را انتخاب می‌کنیم. همیشه گوینده یا مخاطب را قبل از گزینه‌ها پیدا کن.