خلاصه درس ۱۲ عربی هفتم؛ درسنامه و نکات مهم

تصور کن صبح در سفر با هم‌سن‌وسالت روبه‌رو می‌شوی. برای شروع گفت‌وگو می‌توانی بگویی «صَباحَ الْخَيرِ»، یعنی «صبح به‌خیر». پاسخ رایج آن «صَباحَ النّورِ» است که آن هم در فارسی «صبح به‌خیر» ترجمه می‌شود؛ لازم نیست آن را کلمه‌به‌کلمه ترجمه کنی.

عنوان درس، «حِوارٌ بَيْنَ وَلَدَيْنِ»، یعنی «گفت‌وگویی میان دو پسر». پس قرار است عبارت‌ها را در یک آشنایی واقعی ببینیم، نه فقط به شکل واژه‌های جدا. بهتر است سلام و پاسخ آن را یک بار با صدای آرام بگویی؛ انگار خودت یکی از دو نفر گفت‌وگو هستی.

چند واژهٔ کوچک، فهم گفت‌وگو را خیلی آسان می‌کنند: «حِوار» یعنی گفت‌وگو، «أُسْرَة» یعنی خانواده و «أَنَا بِخَيرٍ» یعنی خوبم. هنگام پایان دیدار هم می‌توانی بگویی «مَعَ السَّلامَةِ»، یعنی به سلامت.

به پایان بعضی واژه‌ها هم دقت کن. «ـكِ» در «حالُكِ» معنی «تو» دارد و برای مخاطب مؤنث است؛ پس عبارت یعنی «حالِ تو». «ـنا» در «فُنْدُقُنا» یعنی «ما» و کل واژه می‌شود «هتل ما». «ـهُما» در «وَجْهُهُما» به «آن دو» اشاره می‌کند و معنی واژه «صورت آن دو» است. این بخش‌های چسبیده کوتاه‌اند، اما نشان می‌دهند دربارهٔ چه کسی صحبت می‌کنیم.

در گفت‌وگوی سمیر و حمید، هر پرسش دنبال یک نوع اطلاعات است. «كَيفَ حالُكَ؟» یعنی «حالت چطور است؟» و با «أَنَا بِخَيرٍ» پاسخ می‌گیرد. «مِنْ أَيْنَ أَنتَ؟» یعنی «اهل کجایی؟»؛ حمید اهل ایران و اهواز است، اما سمیر اهل عراق و بصره است.

برای پرسیدن نام می‌گوییم «مَا اسْمُكَ؟» و در پاسخ، «اِسْمي» را پیش از نام می‌آوریم. «أَيْنَ أُسْرَتُكَ؟» جای خانواده را می‌پرسد؛ پاسخ حمید، «هُم جالِسونَ هُناكَ»، یعنی «آن‌ها آنجا نشسته‌اند». همچنین «هَلْ» پرسشی می‌سازد که می‌توان به آن بله یا نه گفت؛ حمید با «لا» می‌گوید اهل مشهد نیست.

حالا می‌توانی به پرسش‌های آشنایی دربارهٔ خودت پاسخ بدهی. برای نام از «اِسْمي ...» و برای اهلِ کجا بودن از «أَنَا مِنْ ...» کمک بگیر. پرسش «أَيْنَ بَيتُكَ؟» جای خانه‌ات را می‌پرسد، نه نام یا حالت را. در شکل مؤنث این پرسش‌ها، «ـكِ» و «أَنتِ» را می‌بینی.

در تمرین واژهٔ ناهماهنگ، اول رابطهٔ مشترک سه واژه را پیدا کن. مثلاً «أَبو»، «أُمّ» و «أَخو» به اعضای خانواده مربوط‌اند، ولی «أَمام» یعنی «جلوِ» و به مکان مربوط است. گاهی رابطهٔ مشترک، نقش واژه است: بعضی واژه‌ها ضمیرند، بعضی پرسشی‌اند و بعضی نام عدد یا زمان هستند. فقط به شباهت ظاهری تکیه نکن.

صفحهٔ پایانی، مرور ضمیرهایی است که قبلاً دیده‌ای. ضمیر منفصل جدا نوشته می‌شود: «أَنَا» یعنی من و «نَحنُ» یعنی ما. برای «تو»، «أَنتَ» ویژهٔ مذکر و «أَنتِ» ویژهٔ مؤنث است؛ برای «او» هم «هُوَ» و «هِيَ» را داریم.

در خطاب به چند نفر، «أَنتُم» برای جمع مذکر و «أَنتُنَّ» برای جمع مؤنث است؛ «أَنتُما» به دو مخاطب اشاره می‌کند. برای کسانی که درباره‌شان حرف می‌زنیم، «هُم» جمع مذکر، «هُنَّ» جمع مؤنث و «هُما» مخصوص دو نفر است. مثلاً «هُما جالِسانِ» یعنی «آن دو نشسته‌اند». «هُما» جدا نوشته می‌شود، ولی «ـهُما» در «وَجْهُهُما» به واژه می‌چسبد؛ جای آن‌ها را با هم عوض نکن.

ضمیر به جای نام می‌نشیند تا مجبور نباشیم نام افراد را مدام تکرار کنیم. ضمیر منفصل جدا نوشته می‌شود؛ مثل «هُوَ» در «هُوَ جَميلٌ».

برای پیدا کردن ضمیر، اول بپرس: چه کسی حرف می‌زند و دربارهٔ چه کسی؟

• گوینده: «أنَا» یعنی من و «نَحنُ» یعنی ما؛ برای دختر و پسر یکسان‌اند.
• مخاطبِ یک‌نفره: «أنتَ» برای پسر و «أنتِ» برای دختر است.
• کسی که درباره‌اش حرف می‌زنیم: «هُوَ» برای پسر و «هِيَ» برای دختر است.

بعد به تعداد توجه کن. مثنّی یعنی دو نفر: «أنتُما» یعنی شما دو نفر و «هُما» یعنی آن دو؛ این دو ضمیر برای مذکّر و مؤنّث مشترک‌اند.

برای جمع، «أنتُم» یعنی شما، جمع مذکّر؛ «أنتُنَّ» یعنی شما، جمع مؤنّث؛ «هُم» یعنی آن‌ها، جمع مذکّر؛ و «هُنَّ» یعنی آن‌ها، جمع مؤنّث.

مثلاً اگر با دو دوستت حرف بزنی، «أنتُما» مناسب است؛ اگر دربارهٔ همان دو دوست حرف بزنی، «هُما» را انتخاب می‌کنی.

ضمیر متّصل به واژهٔ دیگری می‌چسبد. در نمونه‌های این درس، وقتی به اسم می‌چسبد، صاحب آن را نشان می‌دهد؛ مثلاً «بَيتي» یعنی خانه‌ام و «بَيتُنا» یعنی خانهٔ ما.

این بار هم همان پرسش‌ها کمک می‌کنند: صاحبِ چیزی چه کسی است؟ یک نفر است، دو نفر است یا چند نفر؟

• برای من و ما: «ـي» و «ـنا».
• برای تو: «ـكَ» برای یک پسر و «ـكِ» برای یک دختر.
• برای او: «ـهُ» برای مذکّر و «ـها» برای مؤنّث.
• برای شما دو نفر: «ـكُما»؛ برای آن دو: «ـهُما».
• برای شما چند نفر: «ـكُم» برای جمع مذکّر و «ـكُنَّ» برای جمع مؤنّث.
• برای آن‌ها: «ـهُم» برای جمع مذکّر و «ـهُنَّ» برای جمع مؤنّث.

در جدول کتاب، شکل‌های «ـهِ»، «ـهِم»، «ـهِنَّ» و «ـهِما» هم آمده‌اند؛ تفاوت حرکت در این شکل‌ها معنای شخص و تعداد را عوض نمی‌کند.

در تمرین، اول ترجمهٔ فارسی را بخوان؛ بعد سرنخ‌های عربی را پیدا کن. مثلاً «يا بَنات» نشان می‌دهد مخاطب چند دختر است، پس برای «کلاستان» باید «صَفُّكُنَّ» را انتخاب کنی، نه «صَفُّكُم».

در صفحهٔ بعد با عنوان «فعل ماضی» و چند واژهٔ عربی روبه‌رو می‌شوی. لازم نیست در این مرور، معنی و شکل همهٔ آن‌ها را یاد بگیری یا حفظ کنی؛ خود کتاب این صفحه را فقط برای آشنایی با مسیر بعدی آورده است.

پس اگر بعضی واژه‌ها برایت تازه‌اند، نگران نشو. فعلاً هدف تو تشخیص ضمیرهای جدا و چسبیده است. برای مطالعهٔ مستقل هم همین مرز را نگه دار: تمرین ضمیرها را انجام بده و صفحهٔ بعد را فقط نگاهی کوتاه بینداز؛ آموزش فعل‌ها در ادامه خواهد آمد.