خلاصه درس ۹ عربی نهم؛ درسنامه و نکات مهم

اول از عنوان «تَأثیرُ الْأَلوانِ» شروع کنیم: یعنی «تأثیر رنگ‌ها». برای فهم متن لازم نیست همهٔ واژه‌ها را جداگانه حفظ کنی؛ آن‌ها را در گروه‌های مرتبط یاد بگیر. «تَلْوين» رنگ‌آمیزی است، «سَماويّ» آسمانی و «بَنَفسَجيّ» بنفش است. متن می‌گوید بعضی دانشمندان به تأثیر رنگ‌ها بر ما اعتقاد دارند؛ پس «يَعتَقِدُ» را «اعتقاد دارد» ترجمه می‌کنیم. در ادامه، سبز، آبی آسمانی و زردِ بعضی برگ‌های پاییزی از رنگ‌های طبیعیِ دلپذیر برای چشم معرفی می‌شوند. مثلاً با دیدن «السَّماويّ» کنار «الأَزرَق» می‌فهمی منظور هر نوع آبی نیست، بلکه آبی آسمانی است.

حالا متن دو کاربرد متفاوت را روبه‌روی هم می‌گذارد. دربارهٔ نور قرمز می‌گوید هنگام نگاه کردن به آن احساس «تَعَب»، یعنی خستگی، می‌کنیم؛ چون اعصاب را تحریک می‌کند. «لِأَنَّـهُ» یعنی «زیرا آن» و دلیل جملهٔ قبل را معرفی می‌کند. سپس کاربرد قرمز در جاهای نیازمند «اِنتِباه»، یعنی توجّه، مطرح می‌شود؛ مثل چراغ راهنمایی. در مقابل، برای اتاق خواب از رنگ‌های «مُهَدِّئَة»، یعنی آرام‌بخش، مانند بنفش نام می‌برد. هنگام ترجمه حواست باشد «يُحَرِّكُ» در این جمله «تحریک می‌کند» است، نه اینکه اعصاب را از جایی به جای دیگر حرکت می‌دهد.

در بخش ویتامین A، واژه‌ها را به سه دسته پیوند بده: فایده، مصرف‌کننده و خوراکی. متن افزایش وزن کودکان و مفید بودن برای چشم را از فایده‌ها می‌شمارد. سپس می‌گوید خلبانان در جنگ جهانی دوم، پیش از آغاز حملات شبانه، آن را مصرف می‌کردند. «طَيّار» یعنی خلبان و «غارات لَيليَّة» یعنی حملات شبانه. «يَتَناوَلونَـهُ» را «آن را می‌خورند یا مصرف می‌کنند» معنی کن؛ «ـهُ» به همین ویتامین برمی‌گردد. در پایان هم زردآلو، هویج و پوست پرتقال نام برده می‌شوند. برای یادگیری، «مِشمِش»، «جَزَر» و «قِشْر» را کنار تصویر ذهنی همین خوراکی‌ها بگذار.

در بخش ویتامین C، دو ترکیب نزدیک ولی متفاوت می‌بینی: «الْحَليبِ الطّازَجِ» یعنی شیر تازه و «الْحَليبِ الْمُجَفَّفِ» یعنی شیر خشک‌شده. متن دربارهٔ وجود این ویتامین در اولی و نبودنش در دومی صحبت می‌کند. برای فهم جمله، «لا يوجَدُ» را حتماً منفی ترجمه کن: «وجود ندارد». در جملهٔ بعد، «يُمكِنُ» یعنی «می‌توان» و «تَعويضُ هذَا النَّقصِ» یعنی «جبران این کمبود». متن برای این جبران از آب‌لیمو یا آب‌پرتقال نام می‌برد. «عَصير» را با خود میوه اشتباه نگیر؛ منظور آبِ میوه است. این مطالب را برای درک متن می‌خوانیم، نه به‌عنوان راهنمای درمان یا تغذیهٔ کودک.

در پایان صفحه‌های داده‌شده، پرسش «كَمِ السّاعَةُ الْآنَ؟» یعنی «الان ساعت چند است؟» آمده است. برای پاسخ، نام ساعت را می‌گوییم و اگر لازم باشد بخشی به آن اضافه می‌کنیم. «تَماماً» یعنی درست سرِ ساعت، «وَ الرُّبعُ» یعنی یک ربع گذشته و «وَ النِّصفُ» یعنی نیم ساعت گذشته است. اما «إلّا رُبعاً» یعنی یک ربع مانده؛ در این حالت نام ساعتِ پیشِ رو را می‌آوریم. مثلاً «اَلتّاسِعَةُ وَ الرُّبعُ» یعنی نه و ربع، ولی «اَلتّاسِعَةُ إلّا رُبعاً» یعنی یک ربع به نه. پس هنگام خواندن، اول به «وَ» یا «إلّا» توجّه کن.

فرض کن کسی در راه مدرسه از تو می‌پرسد: «كَمِ السّاعَةُ الْآنَ؟» یعنی «الآن ساعت چند است؟» برای پاسخ، نام ساعت را می‌گویی و اگر دقیقاً سرِ ساعت باشد، «تَماماً» را به آن اضافه می‌کنی. مثلاً «اَلتّاسِعَةُ تَماماً» یعنی ساعت نهِ کامل، نه کمی پیش یا پس از آن. «اَلْخامِسَةُ تَماماً» هم یعنی ساعت پنجِ کامل. پس فعلاً دو بخش را تشخیص بده: نام ساعت و واژهٔ «تَماماً» که کامل‌بودن ساعت را روشن می‌کند.

وقتی از ساعت کامل گذشته‌ایم، می‌توانیم مقدار گذشته را با «وَ» به نام همان ساعت وصل کنیم. «الرُّبعُ» یعنی یک ربع و «النِّصفُ» یعنی نیم. بنابراین «اَلتّاسِعَةُ وَ الرُّبعُ» یعنی نه و ربع و «اَلثّامِنَةُ وَ النِّصفُ» یعنی هشت و نیم. مثلاً اگر قرار تو ساعت چهار و نیم باشد، می‌گویی: «اَلرّابِعَةُ وَ النِّصفُ». نکته این است که نام ساعت عوض نمی‌شود؛ چون از همان ساعت گذشته‌ایم و هنوز به ساعت بعد نرسیده‌ایم.

حالا فرض کن یک ربع دیگر ساعت نه می‌شود. در عربی می‌گوییم: «اَلتّاسِعَةُ إلّا رُبعاً»؛ یعنی «یک ربع به نه». در این ساخت، نام ساعتی را می‌آوریم که هنوز به آن نرسیده‌ایم. مثلاً «اَلثّالِثَةُ إلّا رُبعاً» یعنی یک ربع به سه، نه سه و ربع. برای اشتباه‌نکردن، هنگام دیدن «إلّا رُبعاً» از خودت بپرس: «یک ربع به کدام ساعت مانده؟» تفاوت اصلی همین است: «وَ الرُّبعُ» پس از ساعت است، اما «إلّا رُبعاً» پیش از آن.

تا اینجا دیدی که برای نام ساعت از صورت‌هایی مانند «اَلثّانِيَةُ»، «اَلثّالِثَةُ» و «اَلرّابِعَةُ» استفاده کردیم. این‌ها عددهای ترتیبیِ مؤنّث‌اند؛ یعنی صورت مؤنّثِ دوم، سوم و چهارم. برای ساعت یک، صورت ویژهٔ «اَلْواحِدَةُ» را به خاطر بسپار. لازم نیست فعلاً وارد جزئیات دستوری شوی؛ نام ساعت‌ها را در عبارت تمرین کن. دو نام پایانی هم در صفحه آمده‌اند: «اَلْحادِيَةَ عَشْرَةَ تَماماً» یعنی یازدهِ کامل و «اَلثّانِيَةَ عَشْرَةَ تَماماً» یعنی دوازدهِ کامل.

در تمرین اوّل، به‌جای دیدن یک واژه و گفتن معنی آن، توضیح را می‌خوانی و واژه را پیدا می‌کنی. نخست تشخیص بده توضیح دربارهٔ میوه، شخص، ویژگی یا یک کار است. سپس سرنخ اصلی را پیدا کن: «أَصْغَر» یعنی کوچک‌تر؛ پس میوهٔ شبیه پرتقال که کوچک‌تر است، «نارنگی» یا «يوسُفيّ» است. «ماءُ الثَّمَرِ» هم به آب‌میوه، یعنی «عَصير» اشاره دارد. برای «سائِقِ الطّائِرَةِ» دنبال نام یک شخص می‌گردیم: «طَيّار»، یعنی خلبان. این روش مثل حدس‌زدن یک وسیله از روی کاربرد آن است؛ لازم نیست از همان ابتدا معنی تک‌تک کلمات را بدانی.

برای کامل‌کردن جمله‌های رنگ، اول معنی رنگ‌ها را به یاد بیاور: «أَخْضَر» سبز، «أَحْمَر» قرمز، «أَزْرَق» آبی، «أَبْيَض» سفید، «أَصْفَر» زرد و «أَسْوَد» سیاه است. سپس ببین رنگ، ویژگیِ کدام اسم است. در «هٰذَا الْبُستانُ الْأَخْضَرُ جَميلٌ»، ابتدا «باغ سبز» را یک‌جا بفهم و بعد جمله را ترجمه کن: «این باغ سبز زیباست.» در این نمونه‌ها رنگ پس از اسم آمده، اما در فارسی آن را به‌صورت «باغِ سبز» می‌خوانیم. از روی اسم به‌تنهایی رنگ را قطعی ندان: اسب و پرنده می‌توانند رنگ‌های گوناگونی داشته باشند؛ برای پاسخ دقیقِ تمرین تصویری باید تصویر را هم دید.

«مَتىٰ» یعنی چه وقت؟؛ پس پاسخ آن باید زمان را روشن کند. برای گفتن «در ساعتِ…» از «فِي السّاعَةِ…» کمک می‌گیریم؛ مانند «فِي السّاعَةِ التّاسِعَةِ صَباحاً»، یعنی ساعت نه صبح. «مَساءً» زمان عصر یا شامگاه و «لَيْلاً» شب را نشان می‌دهد. در بیان ساعت، شکل‌های ترتیبی مؤنّث مانند «الثّامِنَة» و «التّاسِعَة» به کار می‌روند؛ برای یک، «الْواحِدَة» می‌گوییم. «الرُّبْع» یعنی ربع، «النِّصْف» یعنی نیم و «تَماماً» یعنی دقیقاً سرِ ساعت. در تمرین کتاب، انتخاب زمان به تصویر وابسته است؛ چون تصویرها در متن ارسالی دیده نمی‌شوند، پاسخِ تصویری را حدس نمی‌زنیم، اما ساختن پاسخ زمانی را یاد می‌گیریم.

در جای‌خالی‌های واژگانی، نخست معنی کل جمله را بفهم و بعد گزینه را امتحان کن. اگر جمله توصیه به نوشیدن آب‌میوه دارد، «اِشْرَبْ» یعنی «بنوش» مناسب است؛ اگر از قرص برای درمان سردرد سخن می‌گوید، «مُهَدِّئَةً» یعنی «آرام‌بخش» به جمله می‌خورد. هر واژهٔ مربوط به سلامت، لزوماً پاسخ هر جملهٔ مربوط به سلامت نیست! همین روش در تمرین وصل‌کردنی هم کاربرد دارد: محل نگهداری آثار تاریخی «اَلْمُتْحَف» است و ویژگی خوب شیر و میوه «اَلطّازَج»، یعنی تازه. در تمرین مترادف و متضاد، معنی‌ها را مقایسه کن: «بَغْتَةً» و «فَجْأَةً» هر دو «ناگهان» هستند؛ ولی «قَلَّ» یعنی کم شد و «كَثُرَ» یعنی زیاد شد، پس متضادند.

در بخش حکمت، جمله‌های بلند را به قسمت‌های کوتاه بشکن. در سخن نخست، «حَسَن» یعنی خوب و «أَحْسَن» یعنی بهتر؛ پس متن فقط خوبیِ یک رفتار را نمی‌گوید، بلکه اهمیت بیشتر آن را برای گروهی مشخص بیان می‌کند؛ مانند عدالت برای فرمانروایان. در سخن دوم، «مَنْ» یعنی هرکس، نه «من» فارسی. همچنین «ـهُ» در «كَلامُهُ» و «خَطَؤُهُ» به معنی «او» است: سخنش و خطایش. حالا می‌توانی آغاز سخن را بفهمی: هرکس سخنش زیاد شود، خطایش زیاد می‌شود. ادامهٔ متن پیامدها را زنجیره‌وار بیان می‌کند. «مردن دل» را هم در این سخن، از دست‌رفتن بیداری اخلاقی می‌فهمیم، نه یک توضیح پزشکی.