خلاصه درس ۱ عربی هشتم؛ درسنامه و نکات مهم

از واژه‌های آشنا شروع کن: «شُرطيّ» یعنی پلیس، «طَبّاخ» یعنی آشپز و «مُمَرِّض» یعنی پرستار. حالا هنگام ترجمه، پیش از معنی شغل، به اسم اشاره نگاه کن.

برای یک مذکّرِ نزدیک «هٰذا» و برای یک مؤنّثِ نزدیک «هٰذِهِ» می‌آید. برای دور، به‌ترتیب «ذٰلِكَ» و «تِلْكَ» را داریم. اگر دو نفر باشند، «هٰذانِ» برای مذکّر و «هاتانِ» برای مؤنّث به کار می‌رود؛ هر دو را «این دو» ترجمه می‌کنیم. «هٰؤُلاءِ» یعنی این‌ها و «أُولٰئِكَ» یعنی آن‌ها و در مثال‌های این درس برای اشخاص آمده‌اند.

مثلاً برای معرفی دو معلم مردِ کنار خودت، «هٰذانِ» مناسب است. هنگام ترجمۀ جمله، تعداد را تا پایان حفظ کن: اگر آغاز جمله «این دو» است، بقیۀ ترجمه هم باید با دو نفر سازگار باشد.

برای پاسخ کوتاه، لازم نیست تمام جمله را ترجمه کنی؛ اول ببین چه چیزی پرسیده شده است. «ما» از چیستی می‌پرسد، «مَنْ» از شخص، «أَیْنَ» از مکان و «لِمَنْ» از صاحبِ چیزی. «کَمْ» هم سراغ تعداد می‌رود. اگر پرسش با «أَ» و دو انتخابِ جداشده با «أَمْ» آمده باشد، باید یکی از آن دو را انتخاب کنی.

مثلاً اگر جای کتاب را بپرسند، نام صاحب کتاب پاسخ مناسبی نیست! نوع پرسش، نوع پاسخ را تعیین می‌کند.

برای پرسش تعداد، واژه‌های عدد را مرور کن: واحِد، اِثْنانِ، ثَلاثَة، أَرْبَعَة، خَمْسَة، سِتَّة، سَبْعَة، ثَمانِیَة، تِسْعَة، عَشَرَة، أَحَدَعَشَرَ و اِثْناعَشَرَ. در تمرین تصویری، اول خودِ چیزها را با دقت بشمار و بعد واژۀ عدد را بنویس؛ از روی موضوع تصویر حدس نزن.

در ترجمۀ فعل گذشته، دو پرسش کمکت می‌کند: چه کاری انجام شد؟ چه کسی انجام داد؟ مثلاً «کَتَبَ» یعنی نوشت، اما «کَتَبْتُ» یعنی نوشتم. پس پایان فعل را نباید نادیده گرفت.

ضمیر هم راهنماست: «أَنا» یعنی من، «أَنْتُما» یعنی شما دو نفر و «أَنْتُنَّ» یعنی شما زنان یا دختران. «هُمْ» برای آنانِ مذکّر، «هُنَّ» برای آنانِ مؤنّث و «هُما» برای آن دو است. در کنار «هُما»، پایان فعل روشن می‌کند که دو مذکّر منظورند یا دو مؤنّث؛ مانند «وَجَدا» و «وَجَدَتا».

در تمرین تصویر و فعل، هم معنی حرکت و هم انجام‌دهندۀ آن را بررسی کن؛ «جَلَسَ» نشست و «جَلَسَتْ» آن زن نشست.

در مکالمه نیز به معنی پاسخ توجه کن: برای پرسش حال، از خوب یا بد بودن حال می‌گوییم؛ برای پرسش نام، خودمان را معرفی می‌کنیم. حالا نقش هر دو نفر را با صدای آرام اجرا کن.

برای مرتب‌کردن واژه‌ها، گاهی باید به معنی نگاه کنی و گاهی به نوع دستوری. دو واژه با معنی یکسان یا نزدیک، مترادف‌اند؛ مثل «بَیْت» و «مَنْزِل» که هر دو به خانه اشاره دارند. دو واژه با معنی روبه‌رو، متضادند؛ مثل «قَریب» به معنی نزدیک و «بَعید» به معنی دور.

در پیدا کردن واژۀ ناهماهنگ، اول رابطۀ مشترکِ بیشتر واژه‌ها را پیدا کن. آیا بیشترشان نام مکان‌اند؟ آیا همگی جز یکی فعل‌اند؟ مثلاً در گروه «قَلَم، کِتاب، دَفْتَر، ذَهَبَ»، سه واژه نام چیزند، اما یکی انجام کاری در گذشته را بیان می‌کند.

فقط ظاهر کلمه کافی نیست. ممکن است چند واژه پایان شبیهی داشته باشند، ولی یکی فعل و بقیه اسم باشند. دلیل انتخابت را در چند کلمه برای خودت بگو؛ این کار از حدس‌زدن جلوگیری می‌کند.

در انتخاب واژۀ مناسب، عبارت را به یک سرنخ ساده تبدیل کن: آیا دنبال نام لباس هستی، یک مکان یا عضوی از خانواده؟ مثلاً «أُمّ» یعنی مادر و «أَب» یعنی پدر؛ کنار هم گذاشتن معنی واژه‌ها، رابطۀ خانوادگی را روشن می‌کند.

برای دسته‌بندی اسم‌ها، اول تعداد را تشخیص بده. مثنّی دو تا را نشان می‌دهد و در نمونه‌های درس با پایان «انِ» یا «یْنِ» دیده می‌شود. جمع مذکّر سالم در نمونه‌های این درس پایان «ونَ» یا «ینَ» دارد؛ مانند «مُعَلِّمونَ». جمع مؤنّث سالم با افزودن «ات» ساخته می‌شود؛ مانند «مُعَلِّمات».

در جمع مکسّر، شکل مفرد تغییر می‌کند؛ مثل تبدیل «کِتاب» به «کُتُب». بنابراین، نداشتنِ پایان‌های جمع سالم به معنی مفرد بودن نیست. برای اطمینان، هم معنی تعداد و هم شکل مفرد را بررسی کن.

اولین ستون جدول، مثنّی مذکّر است. مثنّی یعنی کلمه‌ای که به دو تا اشاره می‌کند؛ نه یکی و نه چند تا. در واژه‌های این تمرین، پایانۀ «ـانِ» یا «ـَينِ» به تشخیص مثنّی کمک می‌کند.

«يَوْم» یعنی روز و «يَومانِ» یعنی دو روز. «غُراب» یعنی کلاغ و «غُرابَينِ» یعنی دو کلاغ. پس هر دو واژه در ستون مثنّی مذکّر قرار می‌گیرند. مذکّر بودن در اینجا ویژگی دستوری کلمه است؛ مثلاً «روز» موجود نر یا ماده نیست!

حواست باشد فقط دیدن «ی» و «ن» در پایان کلمه کافی نیست. کمی بعد «واقِفينَ» را می‌بینیم که جمع است، نه مثنّی. شکل دقیق و معنی را با هم بررسی کن.

حالا به دو ستون جمع سالم می‌رسیم. جمع به بیش از دو تا اشاره می‌کند. در جمع سالم، شکل اصلی کلمه تا حد زیادی حفظ می‌شود و پایانۀ مشخصی به آن اضافه می‌شود.

در جمع مذکّر سالم، پایانۀ «ـونَ» یا «ـينَ» را می‌بینی: «فائِزونَ» یعنی برندگان و «واقِفينَ» یعنی ایستادگان. این دو، جای خود را در ستون جمع مذکّر سالم پیدا می‌کنند.

در جمع مؤنّث سالم، نشانۀ مهم «ات» است: «جالِسات» یعنی زنان یا دختران نشسته و «شَجَرات» یعنی درختان. در ساختن «شَجَرات» از «شَجَرَة»، «ة» پایانی جای خود را به «ات» داده است.

برای مرتب‌کردن واژه‌های همین تمرین، پایان کلمه را نگاه کن و بعد معنی آن را هم در نظر بگیر.

آخرین ستون، جمع مکسّر است. «مکسّر» یعنی شکسته؛ منظور این نیست که چیزی واقعاً شکسته است! یعنی شکل مفرد هنگام جمع بستن تغییر می‌کند و جمع، فقط با افزودن یک پایانۀ ثابت ساخته نمی‌شود.

«كِتاب» یعنی کتاب و جمع آن «كُتُب» است. می‌بینی که شکل درونی کلمه عوض شده است. «شَجَرَة» هم می‌تواند به صورت «أَشجار» جمع بسته شود. پس «كُتُب» و «أَشجار» در ستون جمع مکسّر قرار می‌گیرند.

نکتۀ جالب این است که «شَجَرات» و «أَشجار» هر دو معنی درختان می‌دهند، ولی روش ساخته‌شدنشان متفاوت است. بنابراین برای انتخاب ستون، فقط ترجمه نکن؛ شکل جمع را هم با مفردش مقایسه کن.