خلاصه درس ۵ عربی هفتم؛ درسنامه و نکات مهم

درس را با چند واژهٔ کاربردی شروع کنیم: «أمان» یعنی امنیّت و «مَجهولَة» یعنی ناشناخته. در نخستین سخن، «نِعْمَتانِ» یعنی دو نعمت و «مَجْهولَتانِ» یعنی دو نعمت ناشناخته؛ منظور، تندرستی و امنیّت است. پیام سخن این است که گاهی قدر این دو را تا وقتی در اختیارمان هستند، خوب نمی‌شناسیم. مثلاً وقتی سالم به مدرسه می‌روی و با خیال راحت درس می‌خوانی، شاید کمتر به ارزش این آسودگی فکر کنی. برای فهم جمله، واژه‌ها را جداجدا معنی کن و بعد یک ترجمهٔ روان بساز: تندرستی و امنیّت، دو نعمت ناشناخته‌اند.

برای فهم دو سخن بعدی، چند تکهٔ کوچک را یاد بگیر: «اَلْمَرْء» یعنی انسان، «ذَهَب» یعنی طلا و «خَیْرٌ مِنْ» یعنی بهتر است از. پس سخن دوم می‌گوید ادبِ انسان از طلای او بهتر است؛ رفتار خوب را با دارایی مقایسه می‌کند. «ـه» در «ذَهَبِه» هم معنیِ «او» می‌دهد: طلای او. در سخن سوم، «دَهْر» روزگار است، «یَوْم» روز، «لَكَ» به سود تو و «عَلَیْكَ» به زیان تو. پیامش این است که روزگار همیشه یکسان نیست؛ گاهی اوضاع به سود ماست و گاهی نه. مثل روزی که در بازی برنده می‌شوی و روزی که می‌بازی.

حالا به دو نفر نزدیک خودت اشاره کن. اگر دو پسر باشند، می‌گویی «هٰذانِ وَلَدانِ»: این‌ها دو پسرند. اگر دو دختر باشند، می‌گویی «هاتانِ بِنْتانِ»: این‌ها دو دخترند. «هٰذانِ» برای دو اسم مذکّر و «هاتانِ» برای دو اسم مؤنّث است. این تفاوت فقط مخصوص انسان‌ها نیست؛ برای دو گل هم «هاتانِ وَرْدَتانِ» می‌آید. وقتی بخواهی دربارهٔ همان دو نفر بگویی «آن دو»، از «هُما» استفاده می‌کنی. نکتهٔ راحتش این است که «هُما» برای دو پسر و دو دختر یکسان است. پس در نمونه‌های درس، هم سعید و حمید و هم سعیده و حمیده با «هُما» معرفی می‌شوند.

اسمِ یک نفر یا یک چیز را «مفرد» و اسمِ دو نفر یا دو چیز را «مثنّی» می‌نامیم. مثلاً «وَلَد» یک پسر است و «وَلَدانِ» دو پسر. مثنّی دو نشانه دارد: «ـانِ» و «ـَیْنِ». پس «طالِبانِ» و «طالِبَیْنِ» هر دو معنیِ دو دانش‌آموز پسر می‌دهند؛ «طالِبَتانِ» و «طالِبَتَیْنِ» هم دو دانش‌آموز دخترند. فعلاً لازم نیست علت انتخاب هر نشانه را بدانی؛ مهم این است که هر دو را بشناسی. در جمله‌های این درس، ویژگیِ دو چیز هم شکل دوتایی دارد: «هاتانِ الْوَرْدَتانِ، جَمیلَتانِ» یعنی این دو گل زیبا هستند. «هٰذانِ الْکُرسِیّانِ، خَشَبِیّانِ» هم یعنی این دو صندلی چوبی هستند.

فرض کن می‌خواهی افراد یک عکس خانوادگی را معرفی کنی. در عربی، برای انتخاب واژهٔ اشاره باید ببینی دربارهٔ یک نفر یا دو نفر حرف می‌زنی و آن‌ها مذکر یا مؤنث هستند.

برای یک پسرِ نزدیک می‌گویی «هٰذا وَلَدٌ»؛ یعنی این یک پسر است. برای یک دخترِ نزدیک می‌گویی «هٰذِهِ بِنْتٌ». اگر دو پسر باشند، «هٰذانِ وَلَدانِ» و اگر دو دختر باشند، «هاتانِ بِنْتانِ» مناسب است.

واژهٔ بیان‌کنندهٔ ویژگی هم هماهنگ می‌شود: «مُؤَدَّبٌ» یعنی باادب و «مُؤَدَّبانِ» دربارهٔ دو پسر باادب است؛ «مُتَحَجِّبَةٌ» یعنی باحجاب و «مُتَحَجِّبَتانِ» دربارهٔ دو دختر باحجاب است.

برای ادامهٔ معرفی، «هُوَ» یعنی او، برای مذکر؛ «هِيَ» یعنی او، برای مؤنث. «هُما» یعنی آن دو و هم برای دو پسر و هم برای دو دختر به کار می‌رود.

حالا همان دقت را برای چیزهای اطرافمان به کار ببریم. برای انتخاب واژهٔ مناسب، سه پرسش کمک می‌کند: یکی است یا دوتا؟ مذکر است یا مؤنث؟ نزدیک است یا دور؟

برای یک چیزِ نزدیک، «هٰذا» با اسم مذکر و «هٰذِهِ» با اسم مؤنث می‌آید. برای یک چیزِ دور، «ذٰلِكَ» را با مذکر و «تِلْكَ» را با مؤنث می‌آوریم. مثلاً «ذٰلِكَ الطّالِبُ» یعنی آن دانش‌آموزِ پسر و «تِلْكَ الْجَزيرةُ» یعنی آن جزیره.

در واژه‌های این تمرین، پایان «ة» به شناخت اسم‌های مؤنثی مانند «النّافِذَةُ» و «الْمَدرَسَةُ» کمک می‌کند. برای دو چیزِ نزدیک هم «هٰذانِ الْجَبَلانِ» یعنی این دو کوه و «هاتانِ الْمَرْأَتانِ» یعنی این دو زن.

پس فقط به معنی فارسی اسم نگاه نکن؛ شکل عربی آن هم راهنماست. مثلاً برای پنجرهٔ چوبی می‌گوییم «هٰذِهِ النّافِذَةُ خَشَبِيَّةٌ».

برای ترجمه، اول معنی بخش‌های کوتاه جمله را پیدا کن؛ بعد آن‌ها را به فارسی روان کنار هم بگذار. لازم نیست ترتیب واژه‌های فارسی دقیقاً مانند عربی باشد.

مثلاً «قيمَةُ الإنسانِ» یعنی ارزش انسان و «بِالْعِلْمِ وَ الْإيـمانِ» یعنی به دانش و ایمان. ترجمهٔ روان جمله می‌شود: «ارزش انسان به دانش و ایمان است.» در چنین جمله‌هایی، گاهی در فارسی «است» یا «هستند» می‌آوریم، هرچند واژه‌ای جداگانه برای آن در جملهٔ عربی نمی‌بینیم.

دو ترکیب دیگر هم مهم‌اند: «اَلْوَلَدُ الصّالِحُ» یعنی فرزند شایسته و «فَخْرٌ لِلْوالِدَينِ» یعنی مایهٔ افتخار پدر و مادر. همچنین «كَلامُ الْوالِدينِ مِنَ الذَّهَبِ» یعنی سخن پدر و مادر از طلاست؛ این تشبیه، ارزشمندبودن سخن آنان را می‌رساند.

در جمله‌های توصیفی هم تعداد را فراموش نکن: «الصَّفّانِ» یعنی دو کلاس و «كَبيرانِ» ویژگی بزرگ‌بودن آن دو را بیان می‌کند.